BAGSAK NA ANG KABUHAYAN NG MGA MANGINGISDA

Sa totoo lang Kapanalig, wala talagang panalo ang mga dukha laban sa mayayaman. Sa fishing industry ng Pilipinas., Panalong-panalo naman ang mga malalaking commercial fishing companies kontra sa “small time fisherfolks”.

Sa ating bansa, mayorya sa mga batas ay anti-poor., nilikha ang maraming batas sa Pilipinas para sa interes ng mga mayayaman, nasa poder at mga politiko.

Sa kasalukuyan, lumalaki ang huli ng mga commercial fishing habang bagsak naman ang produksyon ng mga small time na mangingisda gamit ang maliliit na bangka na kadalasan ay di-sagwan.

Bakit lumalaki ang huli ng commercial at bumabagsak naman ang huli ng “inland at malilit na mangingisda?

Ang dahilan Kapanalig., ang may kasalanan., ay ang Korte Suprema. Dati, mayroong 15-kilometro na exclusive zone sa mga municipal waters para sa mga maliliit na mangingisda., hindi maaring mangisda dito ang mga commercial fishing.

Pero noong 2025, kinatigan ng Korte Suprema ang ruling ng isang municipal trial court na unconstitutional para sa Fisheries Code of the Philippines na magbigay ng preferential provisions. Ibig sabihin, sa desisyon ng Korte Suprema, pinapayagan nito ang commercial fishing o malalaking barkong pangisda sa 15-kilometer zone ng mga municipal water sa bansa na dating nakalaan lamang sa mga maliliit na mangingisda. Ang kabuhayan ng mga maliliit na mangingisda ay nanganganib na mawala.

Sa datos ng Philippine Statistic Authority (PSA) nitong February 2026., ang output mula sa municipal fisheries mula 879,961.58-metriko-tonelada noong 2023 ay bumaba ito sa 749,366.40-metric tons noong 2025.

Ang nakakalungkot Kapanalig, ang huli ng commercial fishing na 822,427.47-metric tons noong 2023 ay tumataas sa 849,498-metriko-tonelada noong 2025.

Mayroong prinsipyo sa batas na nagsasabing, substantial justice ay dapat manaig laban sa teknikalidad na batayan ng desisyon ng Korte Suprema na nagbibigay ng go-signal sa commercial fishing na agawin ang kabuhayan ng mga small time na mangingisda.

Nasaan ang hustisya Kapanalig? Dahil sa teknikalidad, binigyan ng SC ng armas ang mga commercial fishing companies na patayin ang maliliit na mangingisda?

Ang siste Kapanalig, hindi sang-ayon ang Department of Agriculture sa naging desisyon ng Korte Suprema. Naghain na ang DA ng motion for reconsideration nan aka-pending ngayon sa SC?
Kabalintunaan ang pagtutol ng DA., bakit? ang kasalukuyang kalihim ng Department of Agriculture ay may-ari ng pinaka-malaking commercial fishing sa Pilipinas. Paano mababaliktad ang desisyon ng SC pabor sa mga maliliit na mangingisda kung ang mismong pinuno ng ahensiya ng pamahalaan ay nakikinabang o lumalaki ang kita?

Sa kanyang address sa maritime world noong 2024 sa paggunita ng World Fisheries Day, sinabi ng namayapang Pope Francis“In the Gospel, fishermen embody important attitudes. For example, perseverance in toil: the disciples are described as “distressed in rowing” (Mk 6:48), due to the headwind, or still weary from failure when they return to land empty-handed, saying: “We have worked hard all night and have caught nothing” (Lk 5:5). And that is exactly how it is: your work is hard, requiring sacrifice and tenacity, faced with both the usual challenges and urgent new problems, such as the difficult generational change, the costs that continue to grow, stifling bureaucracy, and unfair competition from large multinationals. However, this does not discourage you; on the contrary, it fuels another of your characteristics: unity.

Sumainyo ang Katotohanan.

MALAYO PA SA HINAHARAP

Sa mga suhestiyon na limitahan ang mga bata sa paggamit ng social media, good suggestion… kailangan pa daw itong pag-aralan ng Malacanang. Dapat maikonsedera daw ang pros at cons na epekto sa lipunan, lalo na sa mga kabataan. Kailan kaya? May posibilidad ba na makagawa ng polisiya?

Bago mag-valentines day (February 14), inilabas na report ng Philippine Statistic Authority (PSA), bumaba ang bilang ng mga babaeng Pilipina na may edad 15 hanggang 19-taong gulang na nabuntis at nanganak. Mula sa 8.6 percent noong 2017 ay bumaba ito sa 5.4-porsiyento noong 2023.

Ngunit sa report Kapanalig, ang teenage pregnancy o live birth sa mga batang Pilipinas na may 10- hanggang 14-taong gulang ay tumaas. Mula sa 2,411 noong 2019 ay tumaas ito sa 3,343 noong 2023.

Sinasabi na ang teenage pregnancy ay dalawang porsiyento ng mga rehistradong panganganak sa Pilipinas.

Hindi natinag… hindi nagulat., hindi naalarma ang administrasyong Marcos sa datos ng PSA. Sa halip, ipinagyabang ng administrasyon ang kanilang mga programa upang matugunan ang tumataas na bilang ng teenage pregnancy. Tinukoy ang implementasyon ng sex education programs sa mga elementary student’s pa lamang., siempre may free access sa adolescent health services. Anytime puwede maka-avail ng serbisyo ang mga menor-de-edad ng libre.

Isinisisi ng Commission on Population and Development (CPD) sa pagkaka-exposed ng mga kabataan sa digital media o social media sa tumataas na teenage prtegnacy. Naisip kaya ng Malacanang at mga opisyal ng pamahalaan na maaring ang palpal na implementasyon ng sex education program ang dahilan ng problema?

Dahil ipinapatupad na ang RH law, hindi na kailangan ng isang menor-de-edad ang consent (go signal) ng mga magulang para ma-avail ang adolescent health services. Nakakatakot di ba Kapanalig?

Kapanalig, ang Northern Mindanao ang nakapagtala ng pinakamataas na adolescent pregnancy rate. 10.9-percent ng mga babaeng may edad na 15 hanggang 19-taong gulang sa Northern Mindanao ay buntis. Kabilang din sa may mataas na pregnancy rates ang mga anak ng OFW’s.

Bukod sa DOH, patuloy ang pag-uusap sa pagitan ng Malacanang at DSWD sa kanilang programa na tutugon sa teenage pregnancy. Kapanalig, dahil sa RH law, inalisan nito ng karapatan ang mga magulang na ituro sa mga anak sexual education.

Sinasabi ng Catechism of the Catholic Church: Chastity means the successful integration of sexuality within the person and thus the inner unity of man in his body and spiritual being.Educating the young person for self-realization and self-giving.Formation for chastity implies the collaboration first and foremost of the parents, as is the case with formation for the virtues such as temperance,fortitude and prudence.

Kapag, sa murang edad ng bata, hindi dapat itong hinahayaan mag-decide ng sarili. Sinasabi ng Simbahang Katolika, ang mga magulang ay mayroong duty and the right to be first and principal educators of their children.

Sumainyo ang Katotohanan.

Baha ng disimpormasyon

Mga Kapanalig, habang isinasagawa noong nakaraang linggo ang confirmation of charges hearing ng dating Pangulong Duterte sa International Criminal Court (o ICC), pinutakte sa social media ang mga kapamilya ng drug war victims na tinulungang lumipad sa The Hague para personal na saksihan ang naturang pagdinig.

Ikinalat sa social media ang litrato nina Llore Pasco at Sheerah Escudero, mga kamag-anak ng drug war victims, at Rubilyn Litao, coordinator ng grupong Rise Up for Life and for Rights, na may hawak na luxury handbags. Ang unang Facebook post ng kumalat na larawan ay nagmula sa isang kilalang pro-Duterte vlogger. Nag-post din ang dose-dosenang accounts na may magkakaparehong mensahe—o ang tinatawag na copy-paste script—kung saan kinukutya ang tatlo at nakasaad ang presyo ng umano’y mamahaling handbags. Umani ang mga posts ng maraming reaksyon at komentong panlalait at akusasyon sa tatlo. Mga bayarán daw sila. Yumaman daw sila dahil sa extrajudicial killings. Buwis pa raw natin ang ginamit na panggastos para makabiyahe sila patungong The Hague. 

Peke ang nasabing larawan. Agad na nilinaw ito ng mismong kumuha ng litrato na isang TV news anchor. Minanipula ang litrato gamit ang artificial intelligence (o AI). Sa orihinal na larawan, walang hawak ang tatlo na mamahaling bag. 

Kinundena ng iba’t ibang grupo ang pambabastos sa tatlo at ang pagpapakalat ng fake news. Sinabi ni Atty Maria Sol Taule, isang human rights lawyer, na nanghiram pa sa kanya si Sheena Escudero ng damit-panlamig. Nagtulung-tulong din ang mga tao at organisasyong sumusuporta sa mga biktima upang makarating ang tatlo sa The Netherlands. Naghain na rin ng reklamo ang National Union of People’s Lawyers sa NBI laban sa mga nagpakalat ng dinuktor na litrato. Umabot ng halos dalawang araw bago matanggal ang naturang post.

Kumalat ang minanipulang litrato ilang oras matapos ipahayag ng ICC prosecution na sinadya sa ilalim ng war on drugs ang pag-target sa mahihirap dahil maliit daw ang posibilidad na magsampa sila ng kaso laban sa pulis. Timing na timing ang paglalabas ng pekeng larawan.

Matapos ipaaresto ng ICC ang dating pangulo, lalong lumaganap ang disinformation tungkol sa madugong giyera kontra drogra. Naging sandata ng mga disipulo ni Duterte ang AI at fake news para magpakalat ng kasinungalingan at lunurin ang katotohanan. Layon nilang makuha ang simpatya ng mga tao at ipagtanggol ang dating pangulo, pagdudahan ng publiko ang kredibilidad ng ICC, at gipitin ang mga kapamilya ng drug war victims.

Habang ginugunita ang ika-40 na anibersaryo ng EDSA People Power Revolution at isinasagawa ang ikatlong Trillion Peso March laban sa mga korap at magnanakaw, nagpapakalat naman ng kasinunganlingan ang mga tagasuporta ng dating Pangulong Duterte sa digital space. Sabi nga, kapatid ng sinungaling ang magnanakaw. Ang baha ng korapsyon at disimpormasyon ay magkaugnay. Ikinukubli ng mga ito ang katotohanan at binabalewala ang pananagutan o accountability para sa interes ng mga makapangyarihan. Sa Catholic social teaching na Christus Vivit, sinabi ni Pope Francis na ang paglaganap ng fake news ay nagpapahiwatig ng isang kulturang binabaluktot ang katotohanan upang pagsilbihan ang interes ng iilan. Labanan natin ang kulturang ito. 

Mga Kapanalig, habang hinihintay natin ang resulta ng confirmation of charges hearing ng ICC, manatili tayong mapagmatyag at mapanuri sa mga balitang naririnig at nakikita, lalo na sa social media kung saan madaling ipakalat ang mga larawan gamit ang AI. Paalala pa nga sa Mga Kawikaan 17:4-5, “ang sinungaling ay sumusunod sa baluktot na dila. Ang nanlalait sa mahirap ay humahamak sa Maykapal, at ang nagagalak sa kapahamakan ng iba’y mayroon ding pananagutan.” Labanan natin ang baha ng disimpormasyon.

Sumainyo ang katotohanan.

“Virus of impunity”

Mga Kapanalig, may kakilala ba kayong naging disipulo ni dating Pangulong Duterte na uhaw sa dugo at naniniwalang ang karahasan at pagpatay ang tanging solusyon sa mga problema sa ating lipunan?

Sa unang araw ng confirmation of charges hearing ng dating presidente sa ICC para sa mga kasong crimes against humanity, sinabi ng abogado ng mga biktima ng extrajudicial killings na si Joel Butuyan na marami sa kanila ang natatakot na ibahagi ang kanilang kuwento. “Living hell” o malaimpiyerno raw ang buhay ng mga naulila ng madugong giyera kontra droga dahil sa pagbabanta, panggigipit, at pananakit ng mga “clones” ng sikat na mayor ng Davao. “He converted millions of peace-loving citizens into bloodthirsty disciples who have become converts to the belief that violence and killings are valid solutions to societal problems,” paglalarawan ni Butuyan.

Sang-ayon ba kayo sa sinabi niya?

Hindi maitatangging napakalaki ng impluwensya ni dating Pangulong Duterte sa maraming Pilipino. Walang preno ang kanyang bibig. Kahit Diyos at Santo Papa, minumura niya. Hindi niya alintana ang mga batikos tuwing binabastos niya ang mga babae. Hindi siya sanay sa mga pormal na pakikipagdaupang-palad. Kakausapin niya ang taumbayan sa paraang komportable siya, kahit madalas, walang kalinawan o walang direksyon. 

Higit sa lahat, hindi niya pinagtatakpan ang kanyang pagkiling sa karahasan. Lumaganap nga ang paniniwalang dahil sa kanyang kamay na bakal, naging mapayapa ang lungsod ng Davao. Buhay ng tao ang kapalit ng kapayapaan, kahit pa kadalasan, maliliit na drug users at drug pushers lang ang napatutumba. Hindi naman talaga nawala ang droga at mga krimen sa lungsod, pero sadyang marami ang napaniwalang kung nagawa niyang linisin ang Davao, magagawa rin niya sa buong Pilipinas.

Kaya hindi nakapagtatakang si Duterte ang nanalong presidente noong 2016. Umalingawngaw pa lalo ang banta niyang “I will kill you!” sa mga aniya’y sumisira sa ating bansa. Ilang buwan pa lamang sa puwesto, naglabas siya ng “shoot to kill” order na sinunod naman ng ating kapulisan. Kahit pa nga makapatay ang mga pulis dahil sa pagtupad sa kanilang tungkulin, ipinangako ni Duterte na hindi sila pananagutin sa batas. Siya raw ang mananagot. “I assume full responsibility because I was the one who ordered it,” pagtitiyak niya. Pinayuhan pa niya ang mga pulis na udyukan ang kanilang mga target na manlabán, at kung manlalaban sila, hindi nila kailangang mag-atubiling kalabitin ang gatilyo ng kanilang baril.

Iyon nga ang nangyari. Libu-libo ang pinatay sa ngalan daw ng kapayapaan at kaayusan. Sa kabila ng panaghoy ng mga naulilang pamilya at ng panawagan ng iba’t ibang grupo at sektor na itigil ang mga patayan, patuloy na dumanak ang dugo sa mga lansangan hanggang sa mga tahanan. Sa harap nito, marami sa atin ang pumiling piringan ang kanilang mga mata, takpan ang kanilang mga tainga, at itikom ang kanilang bibig. Ang iba, ginamit pa ang kanilang mga kamay para palakpakan ang isang lider na hayók na hayók sa karahasan.

Kabilang sila sa mga inilalarawan ni Atty Butuyan na nahawahan ng “virus of impunity.” Kumalat na raw ito sa ating bansa at nagmistula nang kanser na nakaapekto na sa iba’t ibang bahagi ng katawan. Sila ang mga kababayan nating hindi na pinahahalagahan ang batas, maging ang buhay ng kanilang kapwa. Tanggap nila ang karahasang pilit na binubuwag ng ating pananampalatayang Kristiyano. Ang nakalulungkot, kahit sa ating mga Katoliko, kalat din ang virus of impunity.

Mga Kapanalig, ipaalala natin lagi sa ating sarili ang mga salitang ito sa Mga Kawikaan 3:31, “Huwag kang maiinggit sa taong marahas ni lalakad man sa masama niyang landas.” Huwag tayong maging clone ng mga taong marahas. Labanan natin ang virus of impunity.

Sumainyo ang katotohanan.

Kaya ng Pilipina

Mga Kapanalig, Happy Women’s Month!

Sa taóng ito, ang tema ng pagdiriwang ng Buwan ng Kababaihan ay “Lead like the Babaylans, Filipinas!”. Binibigyang-diin nito ang kakayahan ng mga Pilipinang mamuno dahil bahagi ito ng kanilang pagkakakilanlan (o identity). Nakaugat ito sa ating kasaysayan kung saan ang mga babaylan—o ang mga babaeng lider at manggagamot sa komunidad bago tayo sakupin ng mga dayuhan—ay kilalá sa kanilang impluwensiya at kapangyarihang kapantay ng sa kalalakihan. Iginagalang ang mga babaeng ito dahil sa kanilang karunungan, husay sa pag-aayos ng mga hidwaan, at paggabay para sa ikauunlad ng kanilang pamayanan. 

Nagbago ito nang dumating ang mga dayuhang mananakop. Isinantabi ang kababaihan sa maraming larangan sa ating lipunan, kasama na ang pamumuno at pakikilahok sa pampublikong buhay. Ikinahon sila sa loob ng mga tahanan at iniatas sa kanila ang mga gawaing-bahay. Tinanggalan sila ng boses sa pamamahala at iniwan sa kalalakihan ang mga desisyong apektado ang lahat ng miyembro ng komunidad. 

Kahit malaya na tayo mula sa mga mananakop, nanatili sa ating kultura ang pagsasantabi sa kababaihan. Makikita natin sa mga datos ang kawalan ng pagkakapantay ng kababaihan at kalalakihan sa bansa. Ayon sa 2025 Global Gender Gap Report, nasa 0.78 ang ating gender gap index; ang score na 1 ang indikasyon ng perpektong pagkakapantay-pantay. Sa 148 na bansang kasama sa report, pang-20 tayo pagdating sa pinakapantay. Bagamat maituturing itong mataas, marami pa rin tayong kailangang baguhin sa ating pananaw sa kababaihan, lalo na sa pagbibigay ng espasyo sa kanila sa pamamahala. Sa political empowerment na sinukat din ng report, 0.38 lamang ang ating nakuha. Pinakamababa ito sa lahat ng iba pang aspetong tiningnan sa bansa gaya ng edukasyon at pagtatrabaho. Ibig sabihin, marami pang dapat baguhin at isaayos upang masigurong nakalalahok sa pulitika at nakapamumuno ang kababaihan. 

Ilan sa mga maaaring gawin ang tatlong hakbang na inilatag ng Philippine Commission on Women (o PCW) para sa paggunita ngayong taon ng Buwan ng Kababaihan. Una, ipakita ang kakayahan ng kababaihang mamuno. Maaari itong gawin sa pamamagitan ng pagpapakilala sa mga mabubuti at mahuhusay na babaeng lider sa pamahalaan at sa mga usaping pangkapayaan at pangkaunlaran. 

Pangalawa, isulong ang mga gender-responsive na mga programa at patakaran. Makatutulong ito sa pagtataguyod ng pantay na akses ng babae at lalake sa iba’t ibang oportunidad, lalo na para sa mga isinasantabing kababaihan katulad ng mga nasa kanayunan, mga katutubo, at mga may kapansanan. 

Panghuli, pagtulungan ng iba’t ibang sektor ang mga inisyatibong susuporta sa pakikilahok ng kababaihan sa pamamahala at pulitika. Kinakailangan ang pagtutulungan ng pamahalaan, pribadong sektor, at maging ng Simbahan sa pagsigurong naisusulong ang mga karapatan ng kababaihan sa anumang larangan.

Sang-ayon ang mga hakbang na ito sa paalala mula sa Genesis 1: 27 na “nilalang ng Diyos ang tao ayon sa Kanyang sariling larawan… nilalang Niya sila na lalake at babae.” Ang babae at lalaki, bagamat may mga pisikal na pagkakaiba, ay nilikhang kawangis ng Diyos kaya pantay ang kanilang dignidad. Katulad pa ng sinasabi sa Catholic social teaching na Fratelli Tutti, maaaring mamuhay sa isang lipunan nang may pagkakaiba-iba, nagpupunuan, at pinayayaman ang isa’t isa. Maaari tayong matuto sa bawat isa. Walang dapat isantabi. Lahat ay mahalaga. Dapat tayong humanap ng mga paraan upang makasama, mapakinggan, at makalahok ang mga babae. Mayroon silang ibang paraang ng pagtingin sa mga bagay-bagay; mga bahagi ng realidad na hindi nakikita ng mga nasa kapangyarihan. 

Mga Kapanalig, oras na para kilalanin ang kagalingan at biyayang kayang iambag ng kababaihan. Kasaysayan na natin ang nagpapatunay: kaya ng mga Pilipinang mamumuno, kung bibigyan lang natin sila ng pagkakataon, ligtas na espasyo, at buong tiwala. 

Sumainyo ang katotohanan. 

TALO NA NAMAN ANG MGA PILIPINO

Sa ating mga manggagawang Pilipino, ang hindi pagpasok ng isang araw sa trabaho ay napakalaking kawalan sa ating pamumuhay. Katumbas ng isang araw na bawas sa suweldo ay katumbas ng tatlong araw na paghihigpit sinturon upang makaraos., makasurvive sa hirap ng buhay ang isang manggagawang sumasahod lamang ng minimum wage. Sa pamamagitan ng ikinakaltas na buwis sa ating mga Pilipino ay sumasahod ang lahat ng kawani ng pamahalaan., mula sa ating dugo at pawis.

Sa ating mga ordinaryong laborers at empleyado, wala tayong natatanggap na kompensasyon kapag hindi pumasok ng trabaho. Kapag hindi tayo pumasok ng trabaho., maaring sumailalim tayo sa disciplinary action.,salary deductions.,at kapag minalas., matatanggal sa trabaho.

Kapanalig, marami sa mga opisyal ng gobyerno ang ating pinapasahod na hindi pumapasok ng trabaho. Tulad ni Senador Ronald “Bato” dela Rosa. Nobyembre 11, 2025, pa hindi na pumapasok sa trabaho sa Senado si Senador Bato. Natakot ang Senador na pumasok sa trabaho dahil sa inilabas na warrant of arrest ng International Criminal Court. Si dela Rosa ay co-perpetrator ng dating pangulong Rodrigo Duterte na nakakulong ngayon sa ICC sa The Hague Netherlands dahil sa kasong “crime against humanity” bunsod ng maramihang pagpatay sa isinagawang “war against drugs”.

Bakit ka matakot kung wala kang ginawang kasalanan?

Ang hindi pagpasok ng isang nakaupong Senador at hindi pagtupad sa kanyang tungkulin ay malinaw na paglabag sa tiwalang ipinagkaloob sa kanya ng taumbayan.

Kapanalig, sa nilagdaang batas na General Appropriations Act of 2026 (GAA-2026).., ang isang nakaupong Senador ay may buwanang budget na 29.76-milyong piso. Ibig sabihin, si Senador dela Rosa ay pinapasahod ng isang milyong piso kada-araw nating mga Pilipino., hindi pa pumapasok ng trabaho yan. Bilang halal na public official na tumatanggap na kompensasyon mula sa pera ng bayan, konstitusyunal at moral na obligasyon ng isang Senador na dumalo sa mga sesyon, sumali sa legislative deliberations at oversight responsibilities.

Hindi dapat tino-torelate ng Senado lalu na ng Senate Ethics Committee ang gawain ni Senador dela Rosa., dapat itong parusahan kung lumabag sa Senate rules at Code of Conduct for Government officials.

Hindi lang yan ang pagkakamali ni Senador dela Rosa., pinapasahod din nating mga Pilipino ang buong angkan ng Senador na kanyang kinuhang mga staff sa Senado. Ang anak na babae ay kanyang Chief of Staff na may salary grade na 30., isa pang anak na babae ay Director II ang posisyon na may salary grade na 26., ang iba pang posisyon ay sa Senate Office ay mga pamangkin, pinsan., brother-in-law(bayaw) at mga sister-in-law(hipag).

Hindi ba nilalabag ni Dela Rosa ang Republic Act 6713 o Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees?
Sinasabi ng Catechism of the Catholic Church 1902: “Authority does not derive its moral authority from itself. It must not behave in despotic manner, but must act for common good of the nation in which they have been imposed”.

Nililinaw naman ng CBCP sa mga politiko na “public service is a calling, not just career”.

Sumainyo ang Katotohanan.

KUWARESMA

KUWARESMA (LENT), ito ay 40-araw bago mag-Easter o lingo ng pagkabuhay ng panginoong Hesu Kristo… Ang manunubos ng kasalanan ng sangkatauhan.

Sa mga Katolikong Kristiyano, ang kuwaresma ay panahon ng pananalangin, pag-aayuno (pagtitika) at pagkakawanggawa.

Nagsisimula ang Kuwaresma sa pamamagitan ng “Ash Wednesday” o paglalagay ng krus na abo sa noo ng mga mananampalataya at nagtatapos sa “Holy Thursday”.

Kapanalig, napakahalaga at akmang-akma ang mensahe ni Manila Archbishop Jose Cardinal Advincula sa Ash Wednesday. Ipinaalala ng Kardinal sa mga Katolikong Pilipino na ang “abo” ay paalala na ang buhay ay hindi dapat sinasayang sa tinatawag na “useless attachment”.

Ang sabi ni Cardinal Advincula; sa sandalling binitawan mo ang kinahuhumalingan mong bagay., walang kuwentang pag-iisip (morbid mindset), kinakapitan mong kapangyarihan, estado sa buhay, karangyaan at maging ang sama ng loob, pagkamuhi., galit ., Kapanalig, magdudulot ito ng kaginhawaan at kalayaan.

Sa pamamagitan ng pagpahid ng abo sa ating mga noo., ipinapakita natin ang pagiging totoo sa sarili., hindi tayo perpekto., walang bahid ng kasalanan.,hindi self-sufficient., ngunit nangangailangan ng habag., nang awa.

Mapagkumbaba nating inaamin na tayo ay makasalanan hindi lamang bilang isang indibidwal kungdi bilang isang tao. Inaamin natin ang pagkukulang sa nagaganap na korapsyon, injustice at pakikipag-kompromiso na nakakaapekto sa ating bansa.

Mapagkumbaba nating inaamin ang ating naging bahagi sa problema., maging ito man ay sa hindi pagkilos., pagiging kontra, o nakakabingi nating pananahimik. Kapanalig, hindi kawalan…hindi nakakahiyang aminin na tayo ay makasalanan.

Kapanalig, ngayong kuwaresma… tayo ay inaanyayahan ng panginoon na ikumpisal ang mga nagawang kasalanan. Huwag tayong magkunwari sa ating kapwa na tayo ay “flawless”, walang bahid sa ating pagkatao. Magpakatotoo tayo!

Kapanalig, tinatawagan din tayo ng Catholic Bishops Conference of the Philippine na isabuhay ngayong lent ang “digital media fasting” bilang panimula ng conversion at renewal.

Hinimok din tayo ng Santo Papa Leo XIV na mangilin sa pagsasabi ng nakakasakit na pananalita sa kapwa. Sana Kapanalig, ang ating pagbabagong loob., pagbabalik-loob sa panginoon ay ating isinasabuhay hindi lamang tuwing Kuwaresma., isabuhay natin ang pagiging mabuting katiwala ng panginoon sa pang-araw-araw nating pamumuhay.

Sumainyo ang Katotohanan.

Patuloy ang kuwento ng Edsa

Mga Kapanalig, ngayon ay ang ika-40 anibersaryo ng Edsa People Power Revolution.

Nasaan kayo noong mga panahong iyon? Kasama ba kayo sa mga nanawagan para sa pagbabalik ng demokrasya at sa mapayapang pagpapatalsik sa diktador na si Ferdinand Marcos? O kabilang ba kayo sa mga loyal sa pamilyang nagwaldas at nagnakaw ng pera ng taumbayan? O ordinaryong araw lang para sa inyo iyon, kaya nasa bahay, trabaho, o eskwelahan kayo?

Itinuturing ang Edsa People Power bilang mahalagang ambag ng Pilipinas sa pagyabong ng demokrasya noong panahong iyon—mapayapa ang pamamaraan, kapit-bisig ang mga mamamayan. Pero sa paglipas ng panahon, marami na sa atin—kahit pa ang mga mulát na noong panahong iyon—ang nakalimot na. Mayroon ding kahit kasama sa pagkilos noon ay tila ibinasura na lang ang mga aral ng Edsa. Duda na sila sa kapangyarihan ng mga tao. Wala na silang pag-asa na posible pa ang pagbabago kung sama-sama ang mga mamamayan. Humina na ang liyab ng pagmamahal sa ating bayan.

Nakalulungkot ito. Kapag kinakalimutan ang kasaysayan, nabubura na rin ang alaala natin bilang isang bayan. Hindi lang ito tungkol sa pagkabisa sa mga mahahalagang petsa o mga pangalan ng tao. Ang paglimot sa kasaysayan ay tila pagkalas ng pisi ng saranggolang lumilipad sa kalawakan o pagkabutas ng layag ng bangkang bumibiyahe sa karagatan. Nawawalan tayo ng direksyon.

Sikát na paalala ng pilosopong si George Santayana: “Those who cannot remember the past are condemned to repeat it.” Kung kinakalimutan na ang kasaysayan—hindi man natin sinasadya (dahil na rin sa paglipas ng mga taon) o talagang sinasadya (sa pamamagitan nga ng tinatawag na historical revisionism)—maaulit at mauulit ang mga pagkakamali natin noon. At ito nga ang nangyayari ngayon: laganap pa rin ang mga kurakot sa gobyerno, idolo natin ang mga lider na walang paggalang sa mga karapatang pantao, at namamayagpag pa rin ang mga magkakapamilya sa pulitika.

Sa hindi na natin pag-uusap tungkol sa Edsa People Power, nababalewala na ang mga kuwento ng pighati, sakripisyo, at tagumpay. Hindi na nga ito itinuturing na holiday ngayon. Hindi na ito tinatalakay sa mga paaralan. Natatabunan na ang mga kuwento ng pagbabayanihan noon ng sambayanang Pilipino ng mga mabababaw na bagay, lalo na ngayon sa social media. Gusto na lamang ng marami sa atin ang mga kuwentong magaan at nakakaaliw. 

Pero ito ang problema: kapag hindi na alam ng mga tao ang kanilang kasaysayan, napakadali na silang lokohin, bilugin, at utuin ng sinumang makikinabang sa pagbubura sa mga nangyari noon. Nagagawa na silang pasunurin sa agenda ng mga may makikitid na interes—gaya ng mga pulitikong gustong kalimutan na ng mga tao ang mga krimeng ginawa nila sa bayan. Malilinis ang kanilang pangalan. Walang mapapanagot sa kanila. Babalik pa sila sa poder.

Para sa ating mga Katoliko, ang Edsa People Power ay isang pangyayari na bahagi ng pagliligtas ng Diyos sa atin. Sa ating pagdarasal, ginabayan tayo ng ating pananampalataya para piliin natin ang mapayapang paraan ng pagbabago. Tandaan din nating sa likod ng yugtong ito sa ating kasaysayan ay ang paghahangad na isulong ang dignidad ng mga kababayan natin, itaguyod ang kabutihang panlahat, at ibalik ang kalayaang mahalaga sa ating pagkatao. 

Mga Kapanalig, marami mang makalimot, patuloy ang kuwento ng Edsa. Hindi man natin makakasama sa kuwentong ito ang kasalukuyang gobyerno at iba pang piniling lumimot, magsisikap tayo sa Simbahan at ang iba pang nananatiling buháy sa kanilang puso ang Edsa na isalin sa mga susunod na henerasyon ang mga aral ng nakaraan. Tandaan natin: humahango tayo sa kasaysayan ng karunungan—karunungang “bukal ng buhay,” sabi nga sa Mga Kawikaan 16:22. 

Sumainyo ang katotohanan.

Ang edukasyon ay hindi eksperimento

Mga Kapanalig, may mungkahi ang Department of Education (o DepEd) na gawing trimester ang school year 2026-2027 mula sa nakagawiang apat na quarters. 

Ayon kay DepEd Secretary Sonny Angara, makatutulong ito para sa maging mas mahaba at tuluy-tuloy ang pag-aaral ng mga estudyante, habang mababawasan naman ang gawaing administratibo ng mga guro. Ang bawat semestre ay tatagal ng tatlong buwan, maliban sa huli na dalawa lamang. Bawat termino ay may instructional block na nakalaan para sa pagtuturo at pagkatuto, at enrichment block para sa remediation kung kinakailangan, pagtatala ng mga grades, at ilang araw na pahinga. “Sa ganitong paraan,” paliwanag ni Secretary Angara, “napapangalagaan natin ang kalidad ng edukasyon.” 

Solusyon nga ba ang pagbabago ng bilang ng mga semestre para tumaas ang kalidad ng edukasyon. O panibagong trial-and-error ito sa sistemang napakaraming pagkukulang?

Simula 2016, sunud-sunod ang mga pagbabago sa sektor ng edukasyon. Ipinatupad ang K-12 curriculum. Sinundan ito ng pandemyang nagdulot ng biglaang paglipat sa online classes at blended learning, bago unti-unting bumalik sa face-to-face classes. Hindi pa nga tuluyang nakapag-a-adjust ang marami sa mga pagbabagong ito, may panibago na naman.

Ang sinasabing mas mataas na kalidad ng edukasyon, ayon sa Alliance of Concerned Teachers (o ACT), ay hindi posible kung pareho pa rin ang dami ng estudyante sa bawat klase at kulang pa rin ang mga silid-aralan. Mahigit-kumulang 165,000 ang kulang na silid-aralan sa bansa. Dahil dito, libu-libong paaralan ang napipilitang magpatupad ng shifting: may pang-umaga at pang-hapon. Sa ganitong kalagayan, paano magiging “mas tuluy-tuloy” ang pagkatuto ng mga estudyante kung kulang ang oras at espasyo para mangyari ito?

Dagdag pa rito ang malalang teacher-student ratio. May mga guro na humahawak ng 50 o higit pang mag-aaral sa isang klase. Ang resulta: nahuhulí ang mga batang Pilipino sa kanilang aralin dahil hindi sila napagtutuunan ng panahon ng kanilang guro. Ang kalidad ng edukasyon ay hindi lamang nakasalalay sa haba ng bawat semestre, kundi sa kakayahan ng guro na tutukan ang bawat estudyante—bagay na halos imposible kung kulang ang guro at siksikan ang mga silid-aralan.

Kung talagang kapakanan ng guro at mag-aaral ang nasa isip ng DepEd, bakit hindi unahin ang pagdagdag ng mga guro at pagbibigay sa kanila ng maayos na pasahod? Sa kasalukuyan, ang isang bagong teacher ay tumatanggap ng ₱30,000 kada buwan. Sa dami ng kanilang ginagawa at sa gitna ng tumataas na presyo ng mga bilihin, kulang ang suweldong ito para mabuhay nang may dignidad ang mga humuhubog sa kinabukasan ng bayan.

Ang pagbabagong katulad ng paghahati sa school year sa tatlo ay hindi dapat minamadali. Hindi dapat basta isinasabak ang mga paaralan sa mistulang eksperimento. Hindi mga daga sa laboratoryo ang mga estudyante at guro.

Nilinaw naman ng DepEd na hindi pa ito pinal at sasailalim pa sa konsultasyon. Panghawakan natin ang pangakong ito. Bantayan natin kung ang pinal na plano ay tunay na sumasalamin sa boses ng mga nasa silid-aralan.

Mga Kapanalig, ang edukasyon ay hindi eksperimento. Sabi nga sa Kawikaan 22:6, “ituro sa bata ang daang dapat niyang lakaran, at hanggang sa paglaki’y di niya ito malilimutan.” Edukasyon ang pundasyon ng kinabukasan ng bawat bata at ng buong bansa. Hindi ito maitatatag kung hindi kikilos ang pamahalaan na may pananagutang tiyakin ang sapat na edukasyon, suportahan at ihanda nang maayos ang mga guro, pangalagaan ang mga mag-aaral, at patatagin ang buong sistema ng edukasyon. Ang pagbabago ng iskedyul ay maaaring bahagi ng solusyon, pero kung mananatiling kulang ang mga silid-aralan, ang mga guro, at mababa ang kanilang sahod, mananatili itong band-aid solution lamang sa malalim na sugat.

Sumainyo ang katotohanan.

Sa malao’t madali

Mga Kapanalig, susunod kaya sa The Hague ang mga pinakamasunuring tauhan ni dating Pangulong Rodrigo Duterte?

Pinangalanan ng International Criminal Court (o ICC) ang walong kasalukuyan at dating opisyal ng pamahalaan bilang mga umano’y co-perpetrators o kasabwat sa mga pagpatay na naganap sa ilalim ng war on drugs ng administrasyong Duterte. Kabilang dito sina Senador Ronald “Bato” dela Rosa at Senador Christopher “Bong” Go. Ayon sa ICC, si Duterte at ang mga tinukoy na kasabwat ay bahagi ng iisang malawakang plano para iligpit ang mga pinaghihinalaang kriminal, kabilang ang mga iniuugnay sa paggamit, pagbebenta, o paggawa ng ilegal na droga.

Bakit sila itinuturing na may pananagutan? Ayon sa dokumento ng ICC, ginamit umano ng isa o higit pa sa mga co-perpetrators ang kanilang posisyon para kontrolin ang isang “structure of power” para maisakatuparan ang marahas na plano kontra droga. Kabilang sa mga istrukturang ito ang lokal na pulisya at ang umano’y Davao Death Squad sa Davao City. Nasa ilalim ng kanilang pamumuno ang mga nagsagawa ng mga operasyon. Kung may naganap na paglabag o krimen, mahirap sabihing wala silang kinalaman, dahil nasa kanilang awtoridad ang mag-utos o magpatigil sa mga pagpatay.

Sa parehong dokumento, sinabi ng prosekusyon na si Duterte ay “individually criminally responsible” bilang indirect co-perpetrator sa tatlong bilang ng crimes against humanity. Una ay ang pagpatay sa Davao City noong siya ay alkalde. Pangalawa ay ang pagpatay sa mga high-value targets noong siya ay pangulo. At pangatlo ay ang pagpatay at tangkang pagpatay sa tuwing may mga barangay clearance operations.

Gaya ng inaasahan, mariing itinanggi ni Senador Bong Go ang pagkakasangkot niya. Wala raw kaugnayan sa kanyang tungkulin bilang Special Assistant to the President at dating Executive Assistant sa Davao City ang pagiging kasabwat sa war on drugs. Iginiit niyang naglingkod daw siya alinsunod sa batas ng tao at ng Diyos.

Samantala, si Senador Bato Dela Rosa ay hindi pa rin nagpakita sa publiko mula nang magbalik-sesyon ng Senado noong Nobyembre. Hindi na siya sumulpot sa trabaho matapos lumabas ang mga ulat na maaari siyang arestuhin. Sa isang mensahe, sinabi niyang siya ay naghihintay at umaasang mananaig ang “true justice.”

Tinanggap ng grupong Rise Up for Life and for Rights, na binubuo ng mga kamag-anak ng mga biktima ng extrajudicial killings, ang pagpangalan sa mga umano’y kasabwat ni Duterte. Isa itong senyales na hindi sila nag-iisa sa paghahanap ng katarungan. Nanawagan din ang International Coalition for Human Rights in the Philippines sa ICC na maglabas na ng arrest warrants laban kina Senador Go at Senador dela Rosa. Anila, malinaw umanong hindi kayang panagutin ng sistemang pangkatarungan ng Pilipinas ang mga tinukoy na kasabwat. Habang malaya pa sila, may panganib ng pagsira sa ebidensya, pananakot sa mga testigo, o pagtakas.

Mula sa pananaw ng Simbahan, malinaw ang kahulugan ng hustisya. Ito ay ang paggalang sa karapatan ng bawat isa at pagtataguyod ng kaayusang nagtatanggol sa mahihina at nagtataguyod ng kabutihang panlahat. Layunin nitong protektahan ang mga inaapi, isinasantabi, at hindi pinakikinggan.

Bilang mga Kristiyano, pinanghahawakan din natin ang mga salita sa Isaias 30:18: “Sapagkat si Yahweh ay Diyos na makatarungan; mapalad ang lahat ng nagtitiwala sa kanya.” Naghihintay tayo hindi sa kawalan ng pag-asa, kundi sa paniniwalang darating ang pananagutan—lalong lalo na para sa mga pamilyang naulila ng extrajudicial killings.

Mga Kapanalig, ang tunay na hustisya ay may kasamang pananagutan, katapatan, at paggalang sa dignidad ng tao. Hindi ito salitang basta binibigkas lamang para sa pansariling kapakanan. Habang patuloy na umuusad ang proseso sa ICC, naniniwala tayong darating ang araw ng pagtutuos at mananaig ang tunay na katarungan.

Sumainyo ang katotohanan.

COMPROMISED SYSTEM OF JUSTICE

Only in the Philippines! Sa ating bansa, madalas na nako-kompromiso ang hustisya. Sa Ehekutibo, sa Kongreso at Hudikatura normal na ang “compromised justice system”. Sa Senado, ito ay tinatawag na “Old Boys Club”.

Kapanalig, kilala ang Senate of the Philippines bilang “old boys club”., ibig sabihin, “protect your own”!

Usap-usapan sa kasalukuyan ang pananaig ng Senate Old Boys club sa Senate blue ribbon committee sa pagsisiyasat ng kumite sa maanomalyang flood control projects ng pamahalaan. Ngunit sa hindi malamang dahilan, nag-leak ang dapat sana’y final draft ng committee report kung saan inirerekomendang kasuhan ng plunder, malversation of public funds at direct bribery sina Senador Jinggoy Estrada, Joel Villanueva at dating Senate President Francis “Chiz” Escudero at dating Senador Ramon Bong Revilla Jr., dating AKO Bicol Rep. Zaldy Co at dating Caloocan Rep. Mary Mitzi Cajayon-Uy.

Matapos mag-leak ang Senate Blue Ribbon Committee report., nag-alsa ang minority bloc sa Senado upang patalsikin bilang Senate President si Tito Sotto. Dito pumasok ang “political compromise” o compromised justice system.

Ang latest, sa ilalabas na committee report., wala na ang salitang kakasuhan o charged sa tatlong incumbent na Senador. Nagawan agad ng paraan, sinasabi na sa report na isasailalim na lamang sa preliminary investigation si Senador Estrada, Villanueva at Escudero na isinasabit sa maanumalyang flood control projects sa lalawigan ng Bulacan at Sorsogon.

Kung gaano katapang si Senador Panfilo Lacson na chairman ng Senate Blue Ribbon Committee sa simula pa lamang ng inquiry na parusahan ang mga nagkamaling kapwa Senador., parang bigla itong natakot at kumambiyo ng paninindigan?Ang katwiran ni Lacson, ang Senate Majority bloc daw ang nagrekomenda na baguhin o i-revised ang final committee report kung saan inalis ang salitang charged at ipinalit ang preliminary investigation.

Paano nangyari na ang walang kinakatakutan na Senate Blue Ribbon committee ay nawalan ng moral courage na isakdal ang mga Senador na sangkot sa katiwalian sa kabila ng matitibay na ebidensiyang nakalap sa maraming committee hearings? Sinasabi ng mga legal expert, ang akusasyon laban kay Escudero, Estrada at Villanueva “stand on strong grounds”. Anong nangyari Kapanalig?
Ito’y malinaw na galawan ng mga Senador na protektahan at isalba sa accountability ang kapwa Senador sa kabila ng katotohanang guilty ito sa korapsyon. Hindi pa nakuntento ang kumite sa ginagawang close door manuever para gawing walang ipin ang committee report, naging kampeon pa ito sa “horse-trading at accommodations.

Ang nakakahiya at nakakalungkot na senaryo sa Senado ay patunay lamang ng pananaig ng “political compromise/compromised justice system. Kapanalig, ipinapamukha na sa atin ng lantaran., ang mali ay nailulusot na tama.

Kapanalig, kung walang balls ang Senado.. Harinawa ang Office of the Ombudsman ay manindigan sat ama., panagutin sa batas ang mga nagkasala, maging ito ay mga makapangyarihang Senador at Congressman.

Nakasaad sa Catechism of the Catholic Church 2468: “ Truth or truthfulness is the virtue which consists in showing oneself true in deeds and truthful in words, and in guarding duplicity, dissimulations and hypocrisy”.

Sumainyo ang Katotohanan.

EDSA PEOPLE POWER NANATILING UNFINISHED REVOLUTION

Sa ika-25 ng Pebrero, ipagdiriwang natin ang hindi pangkaraniwang political event na naganap sa bansa., ang ika-40 taong anibersaryo ng EDSA PEOPLE POWER revolution.

Ito ang EDSA People Power revolution, kauna-unahang bloodless revolution sa kasaysayan ng buong mundo. Tinapos ng EDSA People Power ang diktaduryang pamumuno ng dating pangulong Ferdinand Marcos sa Pilipinas sa loob ng mahigit dalawang dekada. Ang natatanging “bloodless revolution” ay naging inspirasyon sa iba’t-ibang bansa para i-empower o ibigay sa mamamayan ang kapangyarihan upang alisin sa kapangyarihan ang isang tyrannical ruler.

Ang apat na araw na mapayapang rebolusyon ng mahigit isang milyong Pilipino sa kahabaan ng EDSA ay nagwakas sa 21-taong Marcos dictatorship… naging global symbol ng demokrasya at naging dahilan upang mabuo at maratipikahan ng mga Pilipino ang 1987 Philippine Constitution.

Kapag pinag-uusapan ang EDSA people power revolution., naging matingkad at pinaka-crucial na papel ang ginampanang papel ng Radyo Veritas 846-Ang Radyo ng Simbahan sa naging tagumpay ng mapayapang rebolusyon. February 22, 1986, nanawagan sa Radyo Veritas ang dating Manila archbishop Jaime Cardinal Sin sa mga Pilipino na pumunta sa EDSA upang suportahan sina dating pangulong Fidel Ramos at Senador Juan Ponce Enrile na tumiwalag ng suporta sa dating pangulong Marcos. Dahil sa panawagan ni Cardinal Sin sa Radyo Veritas, milyong Pilipino ang sumugod sa EDSA na kinabibilangan ng mga Pari at madre, hinarap ang mga sundalong may matataas na kalibre ng armas, mga tangke ng pandigma gamit lamang ang mga bulaklak at rosaryo. Napatalsik ang diktaduryang Marcos dahil sa Panginoon.

Gayunman Kapanalig, makalipas ang 40-taon…, hindi pa rin natatapos ang EDSA people power revolution. Ang tunay na diwa ng bloodless revolution ay unti-unting nawawalan ng kinang, ang shining moment ng mapayapang pagkilos ng milyun-milyong Pilipino ay nakakalimutan na., hindi na pinapahalagahan.., Ika nga, ang peaceful revolution ay history na lamang., naka-archive na lamang sa puso at isipan ng mga nabubuhay pang Pilipino. Sa mga bagong henerasyon sa kasalukuyan.., Ang EDSA people power ay wala ng halaga., isinasantabi na lamang. Sa nakalipas na administrasyong Duterte at kasalukyang administrasyon ni PBBM., hindi idinideklarang holiday ang EDSA people power revolution.

Bakit unfinished revolution ang EDSA People Power? Kapanalig, karamihan sa ating mga Pilipino lalu na ang mga lider ng bansa ay balik na naman sa makasariling gawi. Lalong lumaganap o naging endemic na sa kasalukuyan ang katiwalian, korapsyon sa pamahalaan at maging sa pribadong sektor. Nanatiling mahirap ang mayorya ng mga Pilipino., lalong naging malaki ang agwat ng mayayaman sa mga mahihirap. Nanatiling bigo., hindi pa rin nakakamit ng mga Pilipino ang magandang bunga ng mapayapang rebolusyon.

Bakit hindi pa tapos ang EDSA people power revolution makalipas ang 40-taon? Dahil walang “revolution of heart”. Kailangan nating mga Pilipino ang “revolution of heart” upang matamasa ang diwa ng EDSA bloodless revolution.

Ang payo ng mga lider ng simbahang katolika sa Pilipinas…, nararapat nangingibabaw o nananaig sa ating mga puso lalu na sa mga lider ng bansa na “God and country first before me and my family”. Nagtagumpay ang EDSA dahil sa Panginoon., ang nakakalungkot., God is set aside. Sana Kapanalig, sa paggunita ng EDSA @40., maging sentro ng selebrasyon ang Diyos.

Ang hamon ng Kuwaresma at Ramadan

Mga Kapanalig, sa pambihirang pagkakataon, sabay na inuumpisahan ng mga Katoliko at Muslim ang mahahalagang panahon sa kanilang buhay-pananampalataya. 

Sa araw na ito, inuumpisahan nating mga Katoliko ang panahon ng Kuwaresma o Lent. Sa panahong ito, inaanyayahan ang bawat Katolikong mag-ayuno, manalangin, at magkawanggawa. Itinuturing ang Kuwaresma na paghahanda para sa mga Mahal na Araw, kung kailan ginugunita natin ang pagpapakasakit, pagkamatay, at muling pagkabuhay ni Hesus. Sa susunod na apatnapung araw, hinihimok tayong mag-ayuno tuwing Biyernes, mangumpisal, manalangin, at tumulong sa ating kapwa.  

Samantala, inuumpisahan na rin ng mga kapatid nating Muslim ang Ramadan. Sa panahong ito, mag-aayuno rin sila mula bukang-liwayliway hanggang takip-silim. Gagawin nila ito sa loob ng isang buwan. Naniniwala silang makatutulong ang pag-aayuno para lumalim ang kanilang taqwa o kamalayan sa presensya ng Diyos. Nagtatapos ang Ramadan sa Eid al-Fitr kung saan nananalangin, tumutulong sa kapwa, at nagkakasiyahan ang mga kapatid nating Muslim. 

Magkaiba man ang tawag sa mahahalagang panahon na ito, may pagkakapareho ang layunin ng Kuwaresma at Ramadan. Nariyan ang pag-aayuno, pagtitimpi, at pagkain lamang ng kailangan ng ating katawan. Kaakibat ng pag-aayuno ang pananalangin bilang pagpapaalala na lahat ng mayroon tayo ay mula sa ating Tagapaglikha. Sa paghahangad ng naaayon o sapat lamang, nakalalabas tayo sa ating mga sarili patungo sa ating kapwa. Sa turo nga ni Hesus sa Mateo 25:40, “[Anuman] ang gawin ninyo sa pinakahamak sa mga kapaid kong ito, sa akin ninyo ito ginawa.” Sa parehas na turo, ipinaaalala ni Propetang Muhammad na ang pinakamabubuti sa atin ay ang paggawa ng mabuti sa iba. 

Sa madaling salita, ang Kuwaresma at Ramadan ay mga panahon ng pagpapanibago.  Tanungin natin ang ating sarili: paano natin gagamitin ang mga banal na panahong ito upang panibaguhin ang ating ugnayan sa Diyos, sa ating kapwa, at maging sa ating sarili? 

Tingnan natin ang ating kapaligiran. Ayon sa Philippine Statistics Authority, tinatayang nasa 17 milyong Pilipino ang sadlak sa kahirapan. (Kulang pa nga ang bilang na ito para sa ilang grupo.)  Nananatili ang mga magsasaka, mga mangingisda, at mga bata sa pinakamahihirap na sektor sa bansa. Samantala, bilyun-bilyong piso ang nawawala sa katiwalian sa pamahaalaan. Ang pera ng taumbayan na para sana sa kabuhayan, kalugusan, edukasyon, at imprastraktura ay napupunta sa bulsa ng iilan. 

Patuloy ding niyuyurakan ang ating kalikasan. Ilang ektaryang kagubatan pa ba ang makakalbo dahil sa iligal na pagpuputol ng puno at pagmimina? Gaano karaming plastic pa ang matatambak sa ating mga katubigan? Kailan natin poprotektahan ang nasisira na nating mga pangisdaan dahil sa mga mapanirang pamamaraan ng pangingisda? 

Sa ibang panig ng mundo naman, patuloy ang mga giyera. Maraming bata, babae, at mga inosenteng sibiliyan ang nadadamay sa girian ng mga lider dahil sa maling pulitika. Matindi rin ang pagsira sa kalikasan sa ibang bansa. Hindi tayo umaabente sa pagtugon sa krisis sa klima, kaya patuloy na umiinit ang mundo, lumalala ang tagtuyot, at lumakas ang mga bagyo. 

Ang mga kalagayang ito ay sumasalamin sa ating ugnayan sa Diyos at sa ating kapwa, kasama ang sangnilikha. Ang kahirapan, katiwalian, at pagsira sa kalikasan—sa Pilipinas man o sa ibang panig ng mundo—ay mga bunga ng kawalan ng pagkilala sa dignidad ng bawat tao at nilikha at sa kawalan ng katarungan. Ito ang mga hamong kinakaharap natin sa pagpasok ng Kuwaresma at Ramadan.

Mga Kapanalig, ngayong panahon ng pagpapanibago, hinahamon tayong isaayos ang ating mga ugnayan—mula sa Diyos, palabas ng ating sarili, patungo sa ating kapwa at sa lipunang ating ginagalawan. Makita sana natin ang saysay ng pag-aayuno at pananalangin sa paglilingkod natin sa ating kapwa at pagsasabuhay ng ating pananampalataya. 

Sumainyo ang katotohanan. 

Hindi terorismo ang pamamahayag

Mga Kapanalig, pundasyon ng demokrasya ang free press o malayang pamamahayag. Napakahalaga ng papel ng malayang pamamahayag bilang mata, tainga, at boses ng mga mamamayan, lalo na ng mga isinasantabi sa lipunan.

Mismong si Pope Leo XIV ay nagsabing tuwing may journalist o mamamahayag na pinatatahimik, humihina ang demokrasya ng isang bansa. Aniya, ang malayang pamamahayag ay isang common good o kabutihang panlahat. Kaya ang boses ng mga mamamahayag ay hindi dapat busalan ng pansariling interes o takot sa katotohanan.

Ayon sa ranking ng 2025 World Press Freedom Index, ang Pilipinas ay pang-116 sa 180 na bansa. Ibig sabihin nito, mas malala ang kalagayan ng press freedom natin kaysa higit sa kalahati ng mga bansa sa mundo. Bagamat tumaas ang puwesto natin mula sa pang-134 noong 2024, nanganganib pa rin ang press freedom sa ating bansa, ayon sa Reporters Without Borders. Galing ang panganib na ito sa mga banta ng red-tagging, panggigipit o harassment, at pagpatay sa mga naghahatid ng balita.

Isa sa kanila si Frenchie Mae Cumpio, ang natatanging mamamahayag sa bansa na kasalukuyang nakakulong. Kilala si Cumpio bilang isang community journalist mula sa Leyte na nag-iimbestiga at nagbabalita tungkol sa mga isyu ng pangangamkam ng lupa, pagpatay sa mga magsasaka, at pang-aabuso ng militar at pulis sa Eastern Visayas.

Noong nakaraang buwan, matapos ang halos anim na taóng pagkakakulong habang naghihintay ng paglilitis, inabsuwelto sa kasong illegal possession of firearms, ammunition, and explosives si Cumpio at ang lay worker na si Marielle Domequil. Pero hinatulan naman sila ng Regional Trial Court sa Tacloban City ng financing terrorism na may sentensyang 12 hanggang 18 na taon. Ayon sa korte, nagkasala umano ang dalawa dahil nagbibigay sila ng suportang pinansyal sa New People’s Army. 

Ayon naman sa imbestigasyon ng Reporters Without Borders, nagdesisyon ang korte base lamang sa testimonya ng mga saksing protektado ng militar. Ginamit na rin ang mga saksi para tumestigo sa ibang human rights cases na inihain ng militar laban sa mga sibilyan. Sina Cumpio at Domequil ay kabilang sa tinaguriang “Tacloban 5”, kasama ang tatlo pang human rights advocates na inaresto noong 2020.

Ayon sa National Union of Peoples’ Lawyers (o NUPL), paulit-ulit na ang mga kasong financing terrorism na hindi nakabatay sa financial transactions bilang ebidensya. Sa halip, madalas itong nakasalalay lang sa testimonya ng mga ‘di-umano’y rebeldeng sumuko sa militar. Pahayag pa ng NUPL, humihina ang due process kapag labis na nakabase ang mga desisyon ng korte sa testimonial evidence, lalo na kapag mula sa mga saksing may tinatanggap na insentibo.

Banta sa press freedom at demokrasya ang hatol kay Cumpio. Ang karahasang dinaranas ng mga mamamahayag ay nagkakaroon ng chilling effect. Ibig sabihin, nagkakaroon ng self-censorship o iniiwasan nila ang mga sensitibo at pulitikal na isyu dahil sa takot. Sa pahayag pa ng Movement for Media Safety Philippines, ang kaso ni Cumpio ay senyales na ang pagbabalita tungkol sa militarisasyon, mga nakapipinsalang development projects, at kalagayan ng mga isinasantabing komunidad ay kinukonsiderang terorismo.

Paalala sa Mga Kawikaan 12:17, “sa pagsasabi ng tapat, lumilitaw ang katarungan, ngunit ang pagsisinungaling ay lumilikha ng kapahamakan.” Lumang tugtugin na ang pagsampa ng mga gawa-gawang kaso laban sa mga nagsisiwalat ng katotohanan at nagtatanggol sa karapatan ng mga isinasantabi at inaapi. Huwag nating hayaang magpatuloy ito. Wika nga ng Santo Papa, nakikiisa ang Simbahan sa mga mamamahayag na nakakulong dahil sa paghahayag nila ng katotohanan. Kaisa ang Simbahan sa pagtatanggol sa dignidad, katarungan, at karapatan ng mga taong malaman ang totoo. Hindi terorismo ang pamamahayag. 

Kaya ang panawagan natin, mga Kapanalig: palayain ang mga ibinilanggong mamamahayag! Ipagtanggol ang malayang pamamahayag!

Sumainyo ang katotohanan.

Like father, like son

Mga Kapanalig, sa gitna pa rin ng mainit na palitan ng mga patutsada ng mga opisyal ng Pilipinas at China sa isyu ng West Philippine Sea, iminungkahi ni Senador Rodante Marcoleta na isuko na lang natin ang Kalayaan Island Group (o KIG). Hindi naman daw bahagi ng exclusive economic zone (o EEZ) of mga isla kaya pakawalan na lang daw natin ang mga ito. “Ano ba talaga pagpapatayan natin?” tanong ng senador. Para daw madali, “i-give up natin ang KIG.”

Hindi nagustuhan ng ating mga kababayan sa bayan ng Kalayaan ang mga sinabi ni Senador Marcoleta. Tanong ni Kalayaan Vice-Mayor MP Albayda, ano pa raw ang silbi ng kanilang bayan? Ano pa raw ang silbi ng magigiting nilang mamamayan? 

Nilinaw ng mga eksperto na ang pag-angkin ng Pilipinas sa KIG ay hindi nakabatay sa EEZ kundi sa mga residenteng naninirahan doon. Nariyan ang ating mga batas na pinagtitibay ito, gaya ng Archipelagic Baseline Law of the Philippines at Philippine Maritime Zones Act. Kinikilala rin ito sa mga pandaigdigang kasunduan at desisyon, katulad ng United Nations Convention on the Laws of the Sea (o UNCLOS) at ng 2016 Arbitral Award laban sa China. 

Pero hindi lang si Senador Marcoleta ang tila bukambibig ang posisyon ng China sa isyu ng inaagaw nitong teritoryo sa ating karagatan. 

Ang anak ng senador na si SAGIP Party-list Representative Paolo Marcoleta ay nagmungkahing “ihilera… sa harap ng bakbakan” sina Philippine Coast Guard Spokesperson Jay Tarriela at mga mayayabang na senador kapag gigiyerahin ng China ang Pilipinas. Ibala raw sila sa kanyon nang makita natin ang tapang nila. Dapat daw panagutin ang mga nagsasalita laban sa agresibong aksyon ng China sa West Philippine Sea para sa libu-libong mawawalan ng trabaho sakaling magpasya ang mga negosyanteng Tsino na umalis ng Pilipinas o pauwiin ang mga OFWs na nagtatrabaho sa China. Ang mga inilarawan niyang “ulupong” daw ang tunay na mga traydor sa bansa dahil sa kanilang kayabangan. 

Mukhang “like father, like son.”

Wala naman nagsasabing makipaggiyera tayo sa China. Taliwas sa sinasabi ng nakababatang Marcoleta, sinasagad ng ating gobyerno ang lahat ng paraan para sa diplomatikong resolusyon sa isyu sa West Philippine Sea. Hindi rin solusyon ang pagsuko sa mga islang tinitirhan ng mga kapwa nating Pilipino. Kaduwagan iyon. Nakalulungkot at nakababahalang ang mga ideyang makipaggiyera tayo at sumuko na lamang ay nagmumula sa mga iniluklok ng mga Pilipino sa mga posisyong dapat na nagtatatanggol sa ating mga batas. 

Bakit kaya ganoon ang paninindigan ng mag-amang Marcoleta? Ano sa tingin ninyo, mga Kapanalig?

Maalala dapat hindi lang nina Senador Marcoleta at Congressman Marcoleta kundi sa lahat ng ating mga mambabatas at opisyal ng gobyerno na bahagi sila ng institusyong ang pangunahing tungkulin ay tiyakin ang kabutihang panlahat (o common good) sa bansang pinaglilingkuran nila. Sa ganitong paraan, nagiging instrumento ang gobyerno ng pagtataguyod ng katarungan, hindi ng kawalan nito. Hindi lamang sila tagagawa ng batas; tangan nila ang responsabilidad na igiya ang mga mamamayan sa direksyong makabubuti para sa lahat. 

Sa usapin tungkol sa West Philippine Sea, hindi na dapat kuwestyon kung kaninong interes ang dapat panigan ng ating mga mambabatas. Kung panig sa tunay na interes ng bayan ang ating mga mambabatas, hindi sila magsasabing sumuko na lang tayo sa mga abusadong bansa o makipagdigmaan para magpakita ng lakas. Pabor sa mga dayuhan ang ganitong mga pananaw at paninindigan.

Mga Kapanalig, gaya ng pahiwatig sa 1 Pedro 5:2-3, bilang mga pastol ng kawan, ang mga lider ng bayan ay dapat maging halimbawa sa kanilang mga pinaglilingkuran. Hindi mabuting halimbawa ang pagpanig sa mga umaapi sa kanilang mga nasasakupan.

Sumainyo ang katotohanan.