KUWENTO NG DALAWANG PAMILYA: NI JOSE, AT NI HERODES

 3,188 total views

Homiliya para sa Kapistahan ng Banal na Pamilya at Pagsasara ng Jubilee of Hope sa loob ng Octaba ng Pasko, 28 Dec 2025, Sir. 3:2–6, 12–14; Col 3:12–21; Mat 2:13–15, 19–23

Ang Ebanghelyo ngayon ay parang simpleng kuwento lang ng isang pamilyang tumatakas sa panganib. Pero kung babasahin nang masinsinan, kuwento ito ng dalawang pamilya—dalawang klase ng pamilya, dalawang direksiyon ng buhay, dalawang klaseng hinaharap.

Nasa background ang pamilya ni Herodes—makapangyarihan, pero takot na mawalan ng kapangyarihan, handang pumatay para manatili sa trono. Ayon sa kasaysayan, naging napaka-insecure ni Herodes, lubhang ipinapatay ang marami sa sariling mga kaanak niya—sariling mga anak, asawa at mga kapatid dahil sa hinala. Kapag ang pamilya ay nabuo sa pagkagumon sa kayamanan at kapangyarihan, nagiging mapanganib ito—kahit sa sarili nitong mga miyembro.

Sa kabilang banda, nariyan ang pamilya ni Jose—mahina sa paningin ng mundo, walang proteksiyon, walang yaman, napilitang lumikas para lang mabuhay. Isang karpintero, isang kabataang ina, at isang bagong silang na sanggol. Walang palasyo. Walang mga sundalo. Walang ambisyong magtatag ng kaharian.

At ngayong sinasara natin ang 2025 bilang Jubileo ng Pag-asa, sa gitna pa ng saya ng Pasko, tinatanong tayo ng Salita ng Diyos:

Aling uri ng pamilya ang nagbibigay ng pag-asa sa mundo?

Sa Ebanghelyo, nagsalita ang anghel sa panaginip ni Jose: “Tumindig ka, kunin mo ang bata at ang kanyang ina, at tumakas kayo patungong Egipto.” Walang pagtutol si Jose. Walang tanong. Walang planong pansarili. Pero buo ang loob na makilahok sa plano ng Diyos. Ang mahalaga lang sa kanya: ang kaligtasan ng munting pamilya ng Diyos na ipinagkatiwala sa kanya, at itinuring na niya bilang kanyang sariling pamilya.

Nang mamatay si Herodes, pinabalik sila—pero hindi sa Betlehem, hindi sa bayan ng kanyang ninunong si Haring David. Masyado kasi itong malapit sa Jerusalem, sa sentro ng kapangyarihan at intriga. Sa halip, doon sila nanirahan sa liblib na bayan ng Nazaret—isang tahimik, hindi kilalang bayan.

Napakahalaga nito.

Hindi na abala si Jose sa pagtatayo ng sarili niyang pangalan o kaharian. Tinanggap niya ang mas malalim na tawag ng Diyos: ang makiisa sa plano ng Diyos na magtayo ng pamilya—hindi sa langit, kundi dito sa lupa. Hindi sa isang palasyo sa Jerusalem, kundi sa tahimik na Nazaret. Hindi sa paghahangad ng kapangyarihan, kundi sa kalinga at pangangalaga.

Hindi sa trono, kundi sa tahanan.

At doon, sa isang munti at simpleng pamilya, itinanim ng Diyos ang binhi ng bagong sangkatauhan—si Kristo, na magtuturo sa atin kung paano maging pamilya ng Diyos.

Sa unang pagbasa, pinaaalalahanan tayo ng aklat ni Sirak kung paano magsisimula iyon: sa paggalang sa magulang, sa pag-aaruga sa mga nakatatanda, sa pananatiling buo ng pamilya.
At si San Pablo naman ang nagsabi kung ano ang hitsura ng pamilya ng Diyos:

“Pagsumikapan ninyo na mabuhay sa malasakit, kabutihan, kababaang-loob, kaamuan, at pagtitiyaga. Pag-aralan ninyo ang magparaya sa isa’t isa. Magpuno sa pagkikulang ng isa’t isa, magpatawaran.”

Hindi ito magagandang mga salita lamang. Ito ang buod ng tahimik at pang-araw-araw na gawain ng pagmamahalan. Ito ang nakapagbubuo at nakapagpapatatag ng pamilya.
Napakalapit nito sa ating karanasan bilang mga Pilipino.

Kilala tayong mga Pilipino sa pagiging maka-pamilya—at tama naman iyon. Pero alam din natin na mayroong tama at mayroon ding maling mga halimbawa ng pagiging pamilya.

May mga pamilyang ginagawang negosyo ang pulitika. Tama o mali, pinapaboran ang pamilya. Ang namanang kapangyarihan ang ibig ipamana. Walang ibang hangarin kundi ang mapanatili sa puwesto ang angkan. Tulad ng pamilya ni Herodes, nauuwi rin ito sa bangayan—magkakapatid laban sa isa’t isa, nagsisiraan at naglalaglagan, mag-asawa laban sa isa’t isa, anak laban sa magulang—ganito ang kinahahantungan kapag pagkaganid sa kapangyarihan at kasakiman na ang namayani.

Ang ganitong pamilya ay unti-unting wumawasak sa sarili nito.

At kapag itong klase ng mga pamilya ang umiral at namayani sa lipunan natin, pati ang buong bansa ay nawawasak.

Pero may isa pang uri ng pamilyang Pilipino.

Mga tahimik na pamilya.

Mga pamilyang nagpupunyagi sa gitna ng mga matitinding mga pagsubok, lumulusong sa mga kalamidad ng baha, bagyo, sunog, at lindol. Mga pamilyang nagtitiis sa kahirapan, ang iba’y pangingibang-bansa, binabata ang pagkakalayo sa isa’t isa.

Mga pamilyang sabay na nagtitiis, nagdarasal, sama-samang naglalakbay, bumabagsak, at bumabangon muli.

Mga pamilyang nagpapalawak ng kanilang tolda—tumatanggap ng mga kamag-anak, kaibigan, kapitbahay, pati dayuhan st kapuspalad. Pinipili ang pagkalinga at malasakit kaysa galit at hinanakit, ang pagpapatawad kaysa paghihiganti.

Ito ang pamilyang nagsimula sa sabsaban ng Betlehem na napadpad bilang pamilyang migrante sa Egipto. Umuwi at muling nag-ugat sa Nazaret.

Hindi sila sikat. Pero sila ang binhi ng pag-asa ng sangkatauhan.

Kamakailan, nagpost ako ng litrato ng aming pamilyang David sa Betis—mahigit animnapu kami, hindi pa kabilang ang nasa abroad, ang may karamdaman. 13 kasi kaming magkakapatid; nag-asawa ang 12, nagpari ang isa. 11 sa nag-asawa ay nagkaanak at nagkaapo. Isama pa ang mga hipag at manugang. Isang Barangay na kami, pero patuloy pa rin na nagtitipon-tipon sa aming Bale Pinaud (bahay na pawid) sa probinsya sa mga espesyal na okasyon tulad ng Pasko at Pyesta, bilang parangal at paggunita sa aming mga magulang. Isang malaking pamilya na binubuo ngayon ng munting mga pamilya; at ako imbes na padre de pamilya ay naging padre ng simbahan, pamilya ng Diyos. Sama-samang nagsisikap manatili at magpanatili sa pagkakakaugnay sa puso at diwa.

Iyan ang institusyong nagpapatatag sa bansa—hindi ang maling modelo ng pamilya ni Herodes, kundi ang tahimik na pamilya ni Jose.

Sa pagtatapos ng Jubilee of Hope, hindi tayo pinapadalhan ng Simbahan ng malalaking plano o estratehiya. Ibinabalik niya tayo sa tahanan. Doon kasi nagsisimula ang pag-asa.

Kapag natutunan natin ang landas ni Jose kaysa landas ni Herodes sa pagiging pamilya. Kapag mas mahalaga ang buhay kaysa kapangyarihan.

Kapag ang pamilya ay naging lugar ng pagkalinga at pag-aaruga, hindi ng kontrol at kapangyarihan. Kapag pinalalaki natin ang mga anak hindi para magmana ng pribilehiyo, kundi ng malasakit.

Hindi iniligtas ng Diyos ang mundo sa pamamagitan ng imperyo. Iniligtas niya ito sa pamamagitan ng isang pamilya.

Hindi perpekto, pero tapat.

Hindi makapangyarihan, pero mapagkatiwala. Hindi siya nagtayo ng palasyo at nagtatag ng kaharian. Hinayaan lang niya na tahimik na umusbong ang kanyang pamilyang makalangit sa isang simpleng pamilyang ng mga taong nagpapakatao dito sa lupa.

Nawa’y ang ating mga pamilyang Pilipino ang maging mga binhi ng pag-asa. At nawa’y turuan tayo ng Banal na Pamilya ng Nazaret kung paano maging mga minamahal na pamilya ng Diyos.

Amen.

AT NILISAN SIYA NG ANGHEL

 15,169 total views

Homiliya para sa Ikaapat na Araw ng Simbang Gabi, 20 Disyembre 2025, Luk 1:26-38

AT NILISAN SIYA NG ANGHEL. Ito ang dulo ng kuwentong binasa natin kay San Lukas. Ibig sabihin, iniwan siya. Kung huhugutin natin mula sa konteksto ng kuwento ang linyang ito, parang inabandona siya. Pero dito, ang ibig sabihin—Mission Accomplished, pwede nang umalis ang anghel.

Alam ko na kapag Simbang Gabi kay Mama Mary ang tutok ng ating pansin. Pero para sa pagninilay natin sa homiliyang ito, suggestion ko, si Angel Gabriel muna ang tutukan natin ng pansin. Sa totoo lang, di hamak na mas mahaba pa ang papel ng anghel at ang mga linyang binigkas niya kesa sa kay Mama Mary sa kuwento. May limang parte ang paglalarawan ni San Lukas sa papel na ginampanan ng anghel: Una, ang pagdating niya; pangalawa, ang pagbati niya; pangatlo, ang pahayag niya; pang-apat, ang paliwanag niya; at panlima, ang pag-alis niya. Kinumpara ko ang dialogue lines ng dalawang karakter: mas maraming pang sinabi ang anghel kesa kay Mama Mary. Kay Mama Mary, dalawang linya sa simula, isa sa gitna, at dalawa sa dulo: total—limang pangungusap. Kay Gabriel—dalawa sa simula, anim sa gitna, at anim sa bandang dulo. Wow. Mas madaldal pa ang anghel kesa kay Mama Mary!

Una, ang pagbati niya, na memorized natin sa Hail Mary. Ewan ko ba kung bakit isinalin na Aba! ang Ave! na ang ibig sabihin lang ay Hello! Pag binati ka ng Aba, kakabahan ka talaga. Lalo na kapag inulit nang tatlong beses—Halimbawa, “Aba, aba, aba mga Congressmen, umayos kayo diyan!” Delikado ang ganyang pagbati. Ave na lang.

Pero ang mas importante ay ang sadya niya—para ipahayag sa dalaga na may misyon na ibig ipagawa ang Diyos sa kanya. Ano iyun? At bago iyon, sinabihan muna siya na huwag matakot. Kasi kapag naunahan nga naman tayo ng takot, mahihirapan na tayong makinig. Kaya ang kasunod ng “Huwag matakot” ay “Makinig ka.” Di ba ang yumaong si Pope Francis madalas niyang sinasabi noon na ang pinakamahalagang sangkap ng “conversation in the Spirit” ay pakikinig? Wala naman talagang patutunguhan ang pag-uusap kapag lahat gustong magsalita, at habang nagsasalita ang iba, iniisip na agad ang isasagot. Ganyan ang nangyayari kapag naunahan tayo ng ating mga takot at pangamba—para tayong nabibingi, katulad ni Zacarias. Sa panalangin, marami tayong gustong sabihin sa Diyos, pero nakikinig ba tayo para makuha naman natin ang gustong sabihin ng Diyos?

Tingnan natin ngayon ang pahayag ng anghel, matapos sigurong maramdaman na ready na si Mama Mary na makinig. Ang summary ay “May misyon para sa iyo ang Panginoon, Maria.” Iyun ay ang maging Ina ng Anak niya na kikilalanin daw bilang Anak ni David, ang lahing pinagmulan ni Joseph. Matagal nang bumagsak ang lahi ni David mula noong sakupin ang Judah ng Babylonian empire. Kaya si Joseph, na apo ng mga apo sa talampakan ni King David, karpintero ang kabuhayan. Pero alam ng mga Hudyo na pinangakuan ng Diyos si David na ang dynasty niya ay mananatili magpasawalang-hanggan. (Siguro ito ang pangarap ng mga political dynasty sa Pilipinas.). Sa tingin ng mga Hudyo, inabandona na sila ng Diyos kaya sila nasakop, napadpad sa iba’t ibang sulok ng mundo bilang mga dayuhan. Pero, parte lang pala iyon ng plano ng Diyos: upang ang kaligtasan ay makaabot sa buong sangkatauhan.

Siyempre, maguguluhan si Mama Mary kaya ang tanong niya ay “Paano ito mangyayari? Para kasing imposible.” Kaya anim na linya ang bibigkasin ng anghel para paliwanagan siya. At ang summary ng mensahe niya ay—“Ang Diyos na ang bahala, walang imposible sa kanya, mag-cooperate ka lang.” At meron siyang ibinigay na palatandaan: ang naunang pagbubuntis ng pinsan niya.

Ang husay magkuwento ni San Lukas, meron na siyang “Abangan ang susunod na kabanata—ang Visitation.” At noon niya biglang tatapusin ang kuwento: “At iniwan siyang ng anghel.” Hindi ito kapareho ng kuwento ni San Juan sa Last supper—na sa dulo sinasabi ng manunulat, “At umalis si Judas.” Inabandona ang grupo para ibenta ang kaibigan. May ganyang nang-iiwan, lalo na ang mga taksil. Dito, iniwan si Mama Mary ng anghel dahil, nasungkit na niya ang matamis na Oo ng dalaga. Ibig sabihin, pwede na siyang umalis dahil nagawa na niya ang trabaho niya.

Ang “mission impossible” naging “mission accomplished”.

Sigurado ako nakaka-relate kayo dito. Ilang beses na ba nangyari na ang isang bagay na akala nyo ay imposible ay pwede palang mangyari? Ganyan ang nangyari sa bayan natin noong 1986. Ganyan ulit ang nangyayari sa bayan natin ngayon.

Ang daming nagreact sa dulo ng homily ko noong nakaraang Huwebes: nang sabihin kong “Hilingin natin ang magkasamang biyaya ng tapang at hinahon…”. Paano daw ba pwedeng manatiling mahinahon e ninanakawan na nga tayo at niloloko? Pinapakalma ko lang daw ang mga tao para tanggapin na lang lahat. Ay hindi po. Tandaan: pinakalma rin muna ni Gabriel si Mama Mary para mapalitan ang takot ng dalaga ng tapang at lakas ng loob.

Pag sinabi mong “hopeless” na tayo o wala nang pag-asa na mabigyang katapusan ang korapsyon sa pamahalaan—para mo ring sinabing imposible na aayos pa tayo. Hmm—sabi nga ng anghel: “Ay, huwag matakot. MAKINIG KA.”

Huwag mo namang i-limit ang imahinasyon mo. Walang imposible kung makikinig ka at makikiisa sa ibig mangyari ng Diyos para sa bayan natin. Sa kasalukuyan, palagay ko, abalang-abala sa atin ang anghel. Ipagdasal natin na dumating na ang panahon na iwan na niya tayo, kapag nakuha na niya ang ating sagot sa imbitasyon na makiisa tayo sa misyon—na gawing posible ang akala natin ay imposible: may pag-asa pa ang bayan natin.

PAHAYAG KAY JOSE

 16,224 total views

Third Simbang Gabi Homily – 18 Dec 2025, Matthew 1:18–24

Ano nga ba ang first joyful mystery pag nagrorosaryo tayo? Annuciation. Ito ang paksa ng ating ebanghelyo ngayon. Pero teka, hindi ba ang annunciation ay tungkol sa pahayag ni Angel Gabriel kay Mama Mary? Oo, iyun ang Annuciation story sa kwento ni San Lukas. Ang binasa natin ngayong gabi ay ang Annunciation story kay San Mateo: Annuciation to Joseph.

May konti akong problema sa Tagalog translation ng kuwentong ito. May mali sa translation ng linyang “Mary was betrothed to Joseph, but before they lived together, she was found with child.” Sa Tagalog: “Si Maria ay nakatakdang pakasal kay Jose. Pero bago pa sila nagsama, natagpuang buntis siya.” Kung NAKATAKDA pa lang silang ikasal, edi ibig sabihin “engaged” pa lang silang? Bakit kinailangan pang planuhin ni Jose na i-divorce si Maria na pasikreto?

Doon nga kasi nagkalituhan sa salitang Griyegong mnesteuo. Actually, mas tama yung English na “betrothed”. Ibig sabihin, kasal na sila; meron nang pormal na kontrata o kasunduan ang dalawang pamilya. Ang kulang na lang ay ang ritwal na tinatawag natin sa Pilipino na pulotgata, o sa Ingles, honeymoon. Sa tradisyon ng mga Hudyo iyon ang gabi na ihahatid ang lalaking bagong-kasal sa bahay ng katipan niya at sasalubungin ang lalaki ng sampung dalagang abay. Di ba may ganyang parable sa Matthew 25?

Kaya ang mas tamang translation sana ay “Si Maria, na ina ni Jesus, ay naipagkasundo na sa kasal kay Jose.” Pero nalaman nga na buntis na siya bago pa sila magsiping, kaya nag-desisyon siyang magfile ng divorce. (Yes meron na pong divorce noon sa Israel.) Kaya ang mas tamang translation para sa kasunod na linya ay “Ayaw ni Jose na mapahamak si Maria, kaya ipinasya niyang ipawalang-bisa ang kanilang kasunduan nang palihim.”

Bakit palihim? Dahil kapag nabunyag ito sa publiko habang kasal pa sila, pwedeng makasuhan si Maria ng pakikiapid, at ang parusa doon ay kamatayan sa pamamagitan ng pagbabato. Kaya nga tinawag sa ebanghelyo si Jose na isang taong matuwid. Ayaw niyang magpadala sa galit o sa sama ng loob na siya diumano’y pinagtaksilan ng babaeng pinakasalan niya. Kung pasikreto niya munang pawawalan ng bisa ang kasal, kung sakaling mabunyag sa publiko ang pagbubuntis ni Maria sa kalaunan, hindi na siya nakatali sa kasunduan. Hindi na siya pwedeng kasuhan.

Desidido na sana siya, pero nagpigil pa rin siya na isagawa kaagad ang balak niya. Sa halip, itinulog muna niya. At sa tulog niya, kinausap siya ng anghel sa kanyang panaginip. Ipinaliwanag sa kanya na ang pangyayaring ito ay may kinalaman sa binabalak ng Diyos—na matutupad sa pamamagitan ng sanggol na dinadala ni Maria sa sinapupunan. Na siya ay tatawaging Yeshua—dahil siya raw ang maghahatid ng kaligtasan sa kanyang bayan mula sa kasalanan.

Katulad ni Maria, sa naranasang annuciation ni Joseph, ang ipinahayag ng anghel sa kanya ay isang paanyaya. Dahil kahit kailan, hindi naman namimilit ang Diyos. Mataas ang respeto niya sa ating kalayaan. Kung kay Maria, ang conclusion ay Fiat—ibig sabihin pagsunod o pagtalima, ganyan din ang conclusion ng annunciation kay Joseph. Hindi rin siya pinilit. Kusa niyang pinili na isantabi ang pansariling balak, upang bigyang daan ang binabalak ng Diyos para sa kaligtasan ng sangkatauhan. Ang bokasyon ay hindi pagsuko kundi pagyakap sa isang misyon na ibig ipagawa ng Diyos.

Alam nyo, mas madali ang magdesisyon kapag ang pagpipilian ay sa pagitan ng mabuti at masama. Mas mahirap kapag ang pagpipilian ay parehong mabuti. O ang pumili sa pagitan ng mabuti at higit na mabuti. Ito ang tinatawag na discernment. Mabuti na lang hindi nagmadali si Joseph. Kung minsan, kapag litong-lito tayo, mas mabuting huwag munang megdesisyon. Mas mabuting ipahinga ang isip at puso, para marinig ang bulong ng anghel—na magbibigay kahulugan sa mga bagay na hindi natin maunawaan.

Dahil sa paliwanag ng anghel, parang biglang nagbago ang tanong para kay Jose: Hindi na, “Ano ang gagawin ko?” kundi, “Handa ba akong makibahagi sa ginagawa ng Diyos?”

Totoo—kung minsan may mga sitwasyon sa buhay na akala natin no-choice na ang sitwasyon, parang wala nang pagpipilian, na para bang wala nang magagawa kundi sumuko. Katulad ni Maria, natuklasan din ni Jose na ang akala niya ay no-choice situation ay nagbubukas pala sa kanya ng pinakadakilang choice na pwede niyang gawin: ang piliin na yakapin ang kalooban ng Diyos.

Kung si Maria ay nagsabing: “Mangyari nawa sa akin ayon sa iyong salita,”

si Jose naman ay nagsabi—sa gawa, hindi sa salita: “Aakuin ko ang papel na ibinibigay mo sa akin, Panginoon.”

Ito ang hamon para sa atin ng ebanghelyo ngayong ikatlong araw ng ating Simbang Gabi. Tayo din bilang isang bayan, tulad ni Jose, ay parang nalagay sa madilim na sitwasyon. At siyempre dahil sa pagkadismaya sa sistema ng korapsyon na naging parang talamak na kanser, dahil sa sama ng loob sa ninakaw na bilyon-bilyon mula sa ating kabang-yaman— na ayaw pa ring aminin ng mga pulitiko at kongtratistang kasangkot—parang nakakatuksong magpadalos-dalos. Nakakatuksong magpatalo sa pagkasira ng loob at kawalan ng pag-asa.

Ito ang panahon na napakahalaga ng tulog, pahinga, pakikinig sa bulong ng anghel. “Paano ako tutugon sa paanyaya ng Diyos sa sitwasyong ito?” Minsan, ang tunay na kaligtasan ay hindi natatamo sa pag-iwas o pagtakas, kundi sa pagharap at pananatili.

Hilingin natin ang biyaya ng magkasamang tapang at hinahon: tapang na humarap sa ibig nating iwasan o takasan. At kahinahunan ng loob na magbubunyag sa atin ng mga misteryong lampas sa sarili.

KATUPARAN

 16,673 total views

Homiliya para sa Ikalawang Araw ng Simbang Gabi, 17 Dis 2025, Mat 1:1-17

May tatlong yugto ang family tree o listahan ng mga ninuno ng Panginoong Hesukristo sa ebanghelyong binasa natin. Tatlong grupo ng tigla-labing-apat na salinlahi (14 generations): mula kay Abraham hanggang kay Haring David, mula kay King David hanggang sa exile o pagkakabihag nila sa Babilonia, mula sa pagkakabihag hanggang kay HesuKristo.

Konting aral muna. Bakit ba kay Abraham nagsisimula ang listahan? Dahil tinawag siya at pinangakuan ng Diyos na siya ay magiging Father of Many Nations—“Ama ng Maraming mga Bansa” (Iyon ang ibig sabihin ng pangalan niyang “ABRAHAM”). Bakit kay Hesus nagwawakas ang talaan? Dahil siya ang ipinahahayag ni San Mateo bilang KATUPARAN ng ipinangako ng Diyos kay Abraham. Paano? Sa pamamagitan ng masaklap na karanasan nila ng Exile at Diaspora—ang pagkakabihag nila sa imperyo ng Babilonia na naging dahilan kung bakit nagkalat sila sa maraming mga bansa sa buong daigdig.
Dati kasi, ang pagkilala kay Yahwe ng mga sinaunang mga ninuno nila na sina Abraham, Isaac, at Jacob, ay “Diyos ng Kanilang Pamilya o Angkan”. Pero sa pamamagitan ng pamumuno ng mga Hukom, at ng mga Haring tulad nina Saul, David at Solomon, nagkakaugnay-ugnay at nagkaisa ang maraming mga angkan at nabuo ang isang bansa. Kaya ang Diyos nilang si Yahwe na dating kinikilalang bilang Diyos lang ng isang angkan ay naging Diyos ng buong bayang Israel. Pero parang kabalintunaan, parang biro ng tadhana, kung kailan binihag ang kanilang bayan ng imperyo ng Babilonia at sila’y nagkalat sa iba’t ibang mga bansa, noon nagsimulang mabigyan ng katuparan ang pangako na si Abraham ay magiging Ama ng maraming mga bansa, at umusbong sa kanilang kamalayan na si Yahwe pala ay Diyos—hindi lang ng bayang Israel, kundi ng lahat ng bayan— ng buong sangkatauhan at sangnilikha.

Kung nakinig kayo sa unang pagbasa kahapon sa unang araw ng Simbang Gabi, ito yung binigkas na orakulo ng propeta Isaias: “Pagpapalain ko rin ang mga dayuhang nag-aalay ng sarili nila sa akin…Ang templo ko ay tatawaging bahay-danalanginan PARA SA LAHAT NG TAO mula sa lahat ng bansa. Sinabi pa ng Panginoong Diyos na nagtipon sa mga nabihag at nagkalat na mga anak ng Israel—Titipunin ko rin ang iba, maliban doon sa mga natipon ko na. ” (Isa 56:6, 7c-8)

Sa chapter 49:6, ganito rin ang sinasabi ng propeta: “Napakaliit naman ng pangarap ninyong maging aking lingkod na titipon sa mga nagkalat na angkan ni Jacob at magpapabalik sa mga buhay na labi ng bayang Israel, gagawin ko kayong ilaw na tatanglaw sa mga bansa upang ang aking kaligtasan ay makaabot sa lahat ng sulok ng daigdig.”

Ito ang misyon na matutupad lamang kay Kristo—hindi na kaligtasan para lang sa Israel, kundi para sa buong sangkatauhan, buong sangnilikha. Sabi nga ni Pope Francis: TODOS, TODOS, TODOS. Kaya hinihikayat niya tayong totohanin ang pagiging simbahang sinodal.

Di ba’t nasabi rin ito ni San Pablo minsan: “Mawawala na ang pagkakaiba ng Hudyo at Griyego, alipin at malaya, lalaki at babae. Lahat ay magiging iisa dahil kayo’y nakay Kristo na. Dahil kayo’y nakay Kristo na, kabilang na kayo sa lahi ni Abraham at mga tagapagmana ng mga ipinangako ng Diyos sa kanya.” (Gal 3:28-29).

Hindi pwedeng hindi maka-relate ang Pinoy sa mga pagbasang ganito—dahil, katulad ng Israel, tayo rin—mahigit sa 12 percent ng ating populasyon ay napadpad sa iba’t ibang sulok ng daigdig bilang mga migrante: America, Europa, Australia, New Zealand, Middle East, Japan, Hongkong, pati sa South America at Africa may mga OFWS.

Kahit totoong trabaho lang naman ang hanap nila para masuportahan ang mga pamilya nila, sabi nga ni Pope Francis, nagiging mga bagong misyunero daw ang mga Pilipino, mga kontrabandista ng mabuting balita. Nasabi minsan sa akin ng isang Cardinal na taga Great Britain—ang lakas ng impluwensya ng inyong mga migranteng Pilipino sa buong munso. Tingnan ninyo, aniya—sa mga Filipino caregivers ipinagkakatiwala ng marami ang kanilang mga nakatatanda, sa mga Filipino nurses ipinaaalaga ang kanilang mga maysakit, sa mga Filipino nannies ipinabe-baby sit ang kanilang mga bata, at sa mga Filipino domestics ipinagkakatiwala ang pagsasaayos ng kanilang mga bahay. Pwede bang hindi pakikinggan ang mga taong kumakalinga sa pinaka-mahihina at nasa maselang kalagayan sa aming mga bansa? Kung ang Pinoy ay sikat bilang care-giver, at ang Pasko ay tungkol sa Diyos nagkatawang-tao upang turuan tayong kumalinga sa isa’t isa, ibig sabihin, ang mga OFWs natin na kumakalinga, kahit sa tahimik na gawain lang ng pagkalinga ay nagpapahayag na ng malakas na patotoo sa Mabuting Balita ng Diyos na Kumakalinga.

Hindi ito aksidente. Sana maging malinaw sa atin—may plano din ang Diyos, at kasama tayo sa pagsasakatuparan niya ng plano niya sa pamamagitan ng tahimik na pagsaksi nila at patotoo ng marami sa ating mga kababayan sa Mabuting Balita. Kaya upang lalong lumakas at tumaas ang kredibilidad ng ating patotoo, tayong naririto pa rin sa Pilipinas, magkaisa tayo sa muling pagsasaayos sa ating bansa, sa pagtatakwil sa katiwalian, sa pagpapanumbalik sa katapatan ng mga lingkod-bayan sa gubyerno, sa pagtatatag sa isang lipunang patas, mapayapa at sagana hindi lang para sa iilan, kundi para sa nakararami.

PERSEVERANCE

 32,410 total views

HOMILY for my canonical Installation at the Titular Church of the Transfiguration in Rome — 29th Sunday, in Ordinary Time, 19 Oct 2025, (Luke 18:1–8)
First of all, I ask you to say a prayer for my country, the Philippines.

I left my country with a heavy heart. In these days, the people’s anger over government corruption is growing. And when anger grows faster than justice, it can easily explode into violence — as has recently happened in Nepal and Indonesia.

So I ask you: please pray for us, that we may find peace in truth and justice, not in blood.

I can somehow relate to the image in our first reading — of Moses, praying from a distance while his people are struggling in battle. That’s how I feel right now—far away, yet with arms outstretched in prayer for our kababayans back home, who, on top of the relentless natural calamities of typhoons, floods, earthquakes, and volcanic eruptions, are also enduring an even greater disaster: the moral calamity of corruption and the plunder of public funds amounting to trillions, which has gravely eroded our people’s trust in government.

You know, when I was newly ordained 43 years ago, I used to extend my arms widely in orans position for the presidential prayers. I was like a bird preparing to soar up in the air, full of youthful energy and idealism. But as the years went by, it’s like my arms grew heavier and heavier, and the arms’ stretch in prayer getting narrower and narrower. I am therefore wondering why some young priests, whom i expect to still be in honeymoon stage, have already narrowed down their orans position like this—demonstrate gesture—so soon!

There come such times in your ministry when, even if you still want to pray and still want to believe, you find your arms like those of Moses, drooping from weariness.

And so I love this detail in the first reading — that Moses did not pray alone. When his arms grew weary, Aaron and Hur stood beside him, one on the right, one on the left, to hold his hands steady until sunset.

That’s our first lesson about perseverance: you don’t persevere alone.

Faith is not a solo performance; it’s a choir. We need others to keep us standing when our knees begin to tremble and our hands grow weak. Even priests, bishops, and cardinals need their Aarons and Hurs — people who hold them up when the burden of ministry becomes too heavy.

And if you think about it, even Jesus Himself had His own “Aaron and Hur” in the Garden of Gethsemane — Peter, James, and John. They fell asleep, all right, but they were there with him nevertheless. And even when they failed Him, He still loved them and believed in them.

So, if you ever feel tired in prayer or in service, remember: you are not alone. Perseverance is sustained by community. Don’t ever behave like “lone rangers” whether in your life or in your ministry—if you want to survive.

Let me now draw a second lesson from our second reading, from Saint Paul’s letter to Timothy. Paul says, “Be persistent, whether it is convenient or inconvenient.”
What he means is: Don’t give up just because the ministry begins to weigh on you. The strength to persevere doesn’t come from sheer stubbornness or will power, but from the power of God’s Word that lives in us.

When you let the Word take root in your heart, it becomes your strength in times of dryness, your compass when you lose direction, your light when everything feels dark, your fire when you’re feeling cold.

I remember a time when I almost lost courage in my ministry, especially during those times when I felt like a voice in the wilderness. I felt like a miserable failure when many of our own Catholic faithful did not agree with our moral stand, such as against the killings during the bloody drug war of the previous administration. Some of them were even supposed to be prolife advocates. There were those times when witnessing to the Gospel became a very unpopular option; when in the midst of threats and persecution many of our own people responded with apathy and indifference. During those times it was the Word of God that kept me going.

You know, I have two daily habits: my walk with Mama Mary after dinner, and my coffee with Jesus early, in the morning. I am used to waking up early, making a cup of coffee and drinking it in my chapel while praying the lauds, reflecting on the readings for the day and preparing for my homily. I call it my intimate “Coffee with Jesus Moment.” It has kept me going. That’s when i hear echoes from the Scriptures that speak straight to my heart. Like the assuring words of Paul to Timothy in our second reading: “If we are unfaithful, He remains faithful, for He cannot deny Himself.” (2 Tim 2:13).

That verse has actually been one of my anchors. And maybe some of you have your own favorite verses that keep you going— a line of Scripture that carries you through life. I suggest that you hold on to it. That’s how perseverance grows roots.

And now let’s draw a third lesson, this time from the Gospel. Jesus tells us the parable of the persistent widow — a woman who didn’t stop knocking on the door of an unjust judge until she finally got justice. I love her guts! If she were Filipina or Italian, she would be the kind of nonna who would not take a “no” for an answer.
But notice what Jesus says after telling the story: if even an unjust judge gives in to persistence, how much more will a loving Father listen to His children who cry out to Him day and night?
That’s the secret of perseverance in prayer — it’s not born of desperation, but of relationship. We are not widows begging before an indifferent judge. We are sons and daughters speaking to a Father who loves us.

If you believe that your Father listens, you will not give up. You may cry, you may doubt, you may complain — but you won’t stop trusting. That’s why Jesus ends the story with a question that pierces the heart: “When the Son of Man comes, will He find faith on earth?” He’s not asking if He will find busy churches or long novenas. He’s asking if He will still find hearts that trust.
So what sustains perseverance? Three things:

1. Community — the people who lift your arms when you grow weary;
2. The Word — which anchors your soul when faith wavers; and
3. Trust — the quiet confidence that the Father listens and cares.

Let me end with the words of our Holy Father, Pope Leo XIV, in his recently published apostolic exhortation Dilexi te:
“Love, when it perseveres through fatigue, becomes prayer.

Love, when it refuses to give up, becomes light.” (§24)

So, when your strength begins to fade and your arms begin to droop, remember Moses — and remember that God Himself, more than Aaron or Hur, stands beside you to keep your hands lifted, until the battle is won.

LUMUBLOB SA MAPUTIK NA TUBIG PARA LUMINIS

 45,499 total views

Homiliya para sa ika-28 na Linggo ng KP, 12 Oktubre 2025, 2 Hari 5:14-17; 2 Tim 2:8-13; Luk 17:11-19

“Kung tayo man ay maging taksil, mananatili pa rin siyang tapat. Sapagkat hindi niya maikakaila ang kanyang sarili.”

Ito po ang mabuting balita na ibig ko sanang pagnilayan natin, ngayong umaga. Mga salitang makapagbibigay sa atin ng lakas ng loob na lumapit at humingi ng tawad sa Diyos sa kabila ng ating mga pagkukulang at pagkakasala, dahil likas sa Diyos ang manatiling tapat at maging mapagpatawad. At iyon din kasi ang ibig niyang matutunan natin sa kanya: ang maging tapat, dahil nilikha niya tayong kalarawan niya, at mga anak ang turing niya sa atin.

Minsan may nagtanong sa akin tungkol sa ating unang pagbasa. Bakit daw nag-uwi ng lupa galing sa Israel si Naaman sa kanyang bayan sa Syria matapos na siya ay gumaling? Ano daw ba ang ibig sabihin noon? Balikan natin ang kuwento. Binabayaran sana ni Naaman ng ginto ang propetang Eliseo matapos na maglublob siya sa maputik na ilog ng Jordan, na ayaw niya talagang gawin noong una. Para kasing nasaktan ang pride niya dahil hindi siya binigyan ng importansya ng propeta kahit meron siyang endorsement mula sa hari at mataas na opisyal na militar siya ng bayan ng Syria. Biro nyo nagpaabot lang ang propeta sa kanya ng salita: na lumublob nang makapitong beses sa maputik na tubig ng ilog Jordan kung ibig niya gumaling. Dahil sa galit, uuwi na sana ang heneral. Mabuti na lang at napigilan siya at naimulat ng kanyang alipin na dalagitang Israelita: “Ano po ba ang mawawala sa inyo kung sumunod kayo at magpakumbaba?” Nang lumamig ang ulo ng heneral, sumunod nga siya. Ginawa niya ang utos ng propeta at aba—gumaling siya! Luminis ang balat niya!

Balik tayo sa tanong: bakit nag-uwi siya ng lupa matapos na tanggihan ng propeta ang alok niyang gantimpalang ginto? Ang lupa ay simbolo ng pagpapakumbaba—sino nga ba tayo para magmalaki, e galing lang tayo sa lupa at babalik din sa lupa?

Mga kapatid, mga kapwa Pilipino. Ito po ang dahilan kung bakit bilang presidente ng CBCP, naglabas ako ng isang pambansang panawagan na tayong lahat ay manalangin, magpakumbaba at magsisi sa mga panahong ito ng napakaraming kalamidad at trahedyang nangyayari sa ating bayan. Gumawa tayo ng simbolikong paglulublob sa maputik na tubig ng korupsyon na lumulunod sa ating lipunan. Kung ibig nating luminis na muli at gumaling ang ating bayan sa ketong ng katiwalian. Magpakumbaba tayong lahat.

Alam nyo, minsan may isang matandang ale na lumapit sa akin para humingi ng payo. Bakit daw kaya sunod-sunod ang pagdapo ng mga kamalasan sa buhay niya? Ang pinakahuling kamalasan na tinuturing niya ay noong pinatay ang apo niyang lalaki na graduating na sana sa college at pinaghirapan niyang paaralin. Tinanong ko siya, “”Bat nyo naman naisip na minamalas kayo?” Sabi niya, “Kasi parang pinaparusahan ako ng Diyos.” Dahil nakita kong mabigat ang kalooban niya at humihingi siya ng tulong na makalag ang tanikalang gumagapos sa konsensya niya, binanggit ko sa kanya ang tatlong sangkap ng pakikipagkasundo sa Diyos: pag-amin, pagsisisi at pagbabayad-puri.

Mabilis na sinabi ng ale, “Inaamin ko po na noong una, kapag nakakarinig ako ng mga adik na tinotokhang at pinapatay nang kasagsagan pa ng giyera sa droga, wala akong pakialam. Tuwang-tuwa pa nga ako dahil, inisip ko na tama lang na mabawasan ang mga salot sa lipunan. Minsan nga nakita ko talaga iyung kapitbahay namin, hindi naman nanlaban noong kinaladkad sa kalsada, binaril talaga siya kahit nagmamakaawa. Pero tumahimik ako, hindi ako tumestigo. Kaya nga siguro ganoon din hinayaan ng Diyos na mangyari sa apo ko. Naisip ko, “Hindi kaya pinalalasap sa akin ng Panginoon ang naranasan ng kapitbahay namin?”

Sabi ko sa kanya: “Pwede ninyong tingnan bilang parusa. Pero pwede rin ninyong tingnan bilang paraan ng pagmumulat ng Diyos sa inyo dahil mahal niya kayo.” Naghahagulgol siya.
Minsan katulad ng ale, kapag sunod-sunod ang pagdapo sa atin ng trahedya at kalamidad, parang natutukso rin tayong mag-isip na minamalas tayo o pinaparusahan tayo, o galit sa atin ang Diyos. Sabi ni Santo Tomas de Aquino, minsan hinahayaan ng Diyos na mangyari sa atin ang isang bagay na masama kung may idudulot ito na mas higit pang kabutihan. Katulad ng sampung ketongin sa ating ebanghelyo. Kaya siguro naitanong ni Hesus nang bumalik ang isa—“Di ba sampu ang gumaling? Nasaan ang siyam?” Kasi noong maysakit pa sila ng ketong, sama-sama sila kahit magkakaiba sila ng mga paniniwala: ang siyam ay Hudyo at ang isa ay Samaritano. Totoo, hindi ba, sa gitna ng kalamidad, nakakalimutan natin ang ating mga hidwaan. Hindi Katoliko, Proptestante, Iglesia o Muslim; hindi pula o berde, pink o dilawan sa pulitika ang nakikita mo, kundi kapwa tao. Kaya kung minsan maituturing ding parang blessing ang mga kalamidad—nagiging okasyon ang mga ito para lampasan ang ating mga pagkakaiba, para matuto tayong magdamayan. Para matuto tayong magpakumbaba, umamin ng ating mga pagkukulang, lumublob sa maputik na baha ng korapsyon ng lipunan na hinayaan nating maghari. Magsisi, makiisa sa pagkukumpuni, sa pagbabayad-puri, sa muling pagbubuo ng wasak nating lipunan, sama-samang maituwid na muli ang bumaluktot na kultura, tumalikod sa kasinungalingan at katiwalian, at matutong manindigan sa tama, matutong maging tapat, humingi ng tawad sa mga panahon na nakiisa tayo sa hindi tama, nakitawa tayo sa mga nagmumura sa Diyos, sa mga pumapatay sa kapwa, sa mga walang pakundangan sa dangal at dignidad ng tao.

Hindi naman po galit ang Diyos. Tapat pa rin siya. Sabi nga ni San Pablo: kahit magtaksil tayo, mananatili pa rin siyang tapat dahil hindi niya maikakaila ang kanyang sarili. Hindi niya tayo matitiis. Ibig lang niya na matauhan tayo,mahimasmasan sa ating kahibangan, magsisi at magbalik-loob sa kanya.

SUNDIN ANG LOOB MO

 43,700 total views

Homiliya para sa Miyerkules sa Ika-27 Linggo ng KP, 8 Oktubre 2025, Luk 11:1-4

Dalawa ang bersyon ng Panalanging itinuro ng Panginoon sa kanyang mga alagad: ang kay San Mateo at ang kay San Lukas. Kay San Lukas ang binasa natin ngayon. Ewan kung napansin ninyo ang isang pagkakaiba na gusto kong itawag pansin. Nawawala ang linyang “Sundin ang loob mo.”

Sa ating unang pagbasa, ito ang isyu ni prophet Jonah—ang isyu ng pagsunod sa kalooban ng Diyos. Comedy ang dating ng kwento tungkol sa kanya. Tinawag siya ng Diyos para pangaralan ang mga mamamayan ng Nineveh sa bansang Assyria. Na kung hindi sila magbago ng loob, dadapuan sila ng isang matinding kalamidad. Sumunod ba si Jonah? Hindi. Umiwas siya. Imbes na sa Nineveh magtungo, sumakay ba naman siya sa isang barko papuntang Tarshish, papalayo sa Nineveh para takasin ang tawag ng Panginoon. E binagyo tuloy ang barko. At nang magpalabunutan daw ang mga nakasakay kung sino ba sa kanila ang dapat itapon sa dagat para maligtas ang barko, ang nabunot ay si Jonah. Nagtapat siya na siya daw ang dahilan kung bakit minamalas ang biyahe nila—dahil ayaw niyang sumunod sa kalooban ng kanyang Diyos. Kaya itinapon siya. E nilamon naman siya ng malaking isda. Tatlong araw at tatlong gabi daw siya doon sa loob ng tiyan ng isda, hanggang sa isuka siya ng isda. Masama siguro ang lasa niya. Hulaan nyo kung saan siya napadpad? Sa dalampasigan mismo ng Nineveh!

Pero hindi pa rin siya pinilit. Inulit lang naman ng Diyos ang pakiusap kay Jonah. Ang sagot ni Jonah—“E di ok, ano pang magagawa ko, e itinapon mo na ako rito?” (Hindi niya talaga sinabi iyon. Hula ko lang. Hehe.). Pero finally, sumunod siya sa kalooban ng Panginoon: pinangaralan nga niya ang bayan ng Nineveh. Sa katunayan, minadali pa nga niya, tinapos sa loob ng isang araw. Pero laking gulat niya, tumalab ang pangaral niya. Nagsisi ang lahat, pati ang hari. Nag-ayuno at nagmakaawa sa Diyos, at naawa naman ang Panginoon at iniatras ang paparating na kalamidad.

Punto: nagbabago rin pala ang kalooban ng Diyos. Iyun ang di matanggap ng propeta, kaya sa pagbasa natin—nagtatampo siya, nagmamaktol na parang bata, galit sa Diyos na meron daw pusong mamon. Naisip siguro niya na siya ang mapapahiya kung hindi matuloy ang parusang kalamidad na hinulaan niyang babagsak sa Nineveh. Tuloy, nagwish siyang mamatay na lang siya. Natulog siya sa ilalim ng lilim ng isang halaman para hindi mainitan sa sikat ng araw. Ano ang kasunod? Imbes na siya ang mamatay, ang halaman ang namatay at di na tuloy siya makatulog sa init ng araw. Galit na galit si Jonah sa Diyos; parang gustong magwala sa galit. Sabi ng Diyos sa kanya: “Jonah, nababahala ka sa pagkamatay ng halaman dahil may silbi ito sa iyo. Pero di ka nababahala sakaling mamatay ang dalawampung libong mamamayan ng Nineveh na hindi nakakaalam sa tama at mali, di pa kabilang ang mga hayop?”

Alam ninyong nag-viral ang wish ni Kara David, na ngayon ay wish na rin ni Archbishop Soc Villegas. Pero kahit si Kara at Abp. Soc, kung siryoso man sila, sigurado ako sasabihin nila: “Suggestion lang naman po. Loob mo pa rin ang masusunod, Panginoon.” Sino nga ba naman tayo para mag-utos sa Diyos?

Parang tayo ngayon ang bayan ng Nineveh. Nalulunod na sa baha ng korapsyon. Tuluyan nang nawalan ng tiwala sa mga pulitiko dahil sa ginagawa nila sa pondo ng bayan na mas masahol pa sa lahat ng kalamidad na pwedeng dumapo sa ating bansa. Biglang namulat tayo na ang patronage politics ng mga political dynasties pala ang pinakamalaking salot sa ating bansa. Kung pwede lang na tulad ng Iphone, o laptop, ireset mo lang uubra na ulit kung pumalya. Pero hindi, hindi naman basta maaayos ang lipunan kahit mamatay pa ang mga kurakot sa bansa, papalitan lang sila ng mas maraming iba pang kurakot. Tayong lahat ang dapat mag-reset. Kasama tayo sa problema, dapat kasama rin tayo sa solusyon. Kasama tayong magbubuwag sa kultura o kalakaran ng katiwalian. Kung madungis na ang bata, paliguan. Pero pagkapaligo sa bata, ang tubig na madumi ang itapon, huwag ang bata. Ganyan din sa ating pamahalaan. Kahit pumapalya, hindi naman kailangang itapon lahat—pinagpaguran natin iyan. Ayusin, bantayan, paandarin ang mga institusyon na dapat umubra. Hindi kudeta, hindi revgov, hindi military junta, hindi snap election. Hayaan munang umubra ang batas: hindi bagong election term kundi mahabang prison term sa mga mandarambong.

Siyanga pala. Sa ebanghelyo ni San Lukas, hindi naman tuluyang nawawala ang linyang SUNDIN ANG LOOB MO. Sa eksena ng “agony in the garden,” nang luminaw kay Hesus na bahagi ng misyon niya ng pagtubos ang magdusa at mabitay sa krus, sa bandang huli binigkas na rin niya ang nawawalang linya: HINDI ANG LOOB KO, KUNDI ANG LOOB MO AMA ANG MASUNOD.

ANG DIYOS NA NAGLILINGKOD

 39,414 total views

Homiliya para sa Ika-27 Linggo sa Karaniwang Panahon – Oktubre 5, 2025 (Lk 17:5-10)

Noong una, akala ko nagkamali si San Lucas sa pagkakasalaysay niya ng kwento ni Hesus tungkol sa alipin at ang kanyang amo. Kung ang gusto lang niyang idiin ay ang kababaang-loob ng alipin, dapat sana’y sa alipin nakatuon ang kwento mula sa umpisa. Pero bakit sinimulan niya ang kuwento sa isang tanong na nag-aanyaya sa mga alagad na ilagay ang sarili sa panig ng amo? “Sino sa inyo ang magsasabi sa alipin niya matapos nitong magpastol at mag-araro sa bukid na kumain muna ito pag-uwi sa bahay ng amo?”

Parang baligtad, di ba? Dapat sana ganito ang tinanong niya: “Sinong alipin na pagkagaling nito sa bukid, matapos mag-araro at mag-pastol ng mga tupa, ay aanyayahan ng amo niya na umupo at kumain?” Kung ganito ang naging simula, mas logical ang magiging dating ng conclusion ng parable: “Ganyan din kayo. Kapag nagampanan na ninyo na ang inyong tungkulin, sabihin ninyo, ‘Kami po’y mga abang alipin lamang, ginawa ko lang po namin ang aming tungkulin.’”

Ang problema, sa bersyon na binasa natin kay San Lucas, ang atensyon sa simula ay nasa amo. At kung tutuusin, parang napakalupit ng ugali ng amo sa kwento. Kagagaling lang ng alipin mula sa pag-papastol at pag-aararo, pagod at siguradong gutom dahil sa mabigat na trabahong bukid. Pero imbes na hayaan munang magpahinga o kumain, uutusan pa ulit niya ito na magluto, maghain sa mesa amo, at maghugas pa ng plato pagkatapos. Parang walang pakiramdam ang amo; walang malasakit, parang hayop ang trato sa alipin. Makatao ba iyon? Hindi kaya talagang pinag-ri-react tayo ni San Lukas?

Kung ako ang magbibigay ng pamagat sa talinghagang ito, tatawagin ko itong “Ang Kuwento ng among mapang-abuso.” Mabuti na lang at wala pang CCTV noon, at wala pang social media. Kung meron at nakunan ito ng video, baka trending agad ang video ng amo at viral ang galit ng mga tao!

Kaya naman, nang sabihin ni Hesus sa dulo ng kwento na ang alipin ay di dapat maghintay ng pasasalamat, kundi sabihing, “Walang kwentang alipin lang kami; ginawa lang namin ang aming tungkulin,” parang may kumukulo sa dibdib mo. Parang gusto mong sabihing, “Sandali lang! Hindi ba’t katatapos lang nyang mag-araro at magpastol sa mga tupa? Tapos uutusan siya ulit at sasabihin pa niya na walang siyang kwenta?”

Pero sa mas malalim na pagninilay, palagay ko sinadya talaga ni Hesus ang ganitong paraan ng pagkukwento—para ipamukha sa mga nakikinig kung sino talaga sa dalawa ang nawawalan ng dangal sa iniaasta nila: ang amo o ang alipin?

Sa ganitong paraan parang naididiin ni Hesus ang ganitong punto: “Kahit anong kalupitan ang gawin sa iyo, hindi nila kayang agawin ang dangal ng iyong pagkatao kung hindi mo ito hahayaan.”
Naipakita Niya ito sa sarili Niyang buhay—nang siya’y hubaran, sampalin, kutyain, at ipako sa krus. Sino ang tunay na nawalan ng dangal? Hindi si Hesus, kundi ang mga umapi sa Kanya.
Iyan ang unang punto natin: ang karahasan o pang-aabuso ay hindi kailanman kayang agawin ang dignidad ng taong marunong magmahal at magpakumbaba. Ang tunay na kawalan ng dangal ay nasa panig ng umaapi, hindi ng inaapi.

Ang ikalawang punto: ang tunay na lingkod ay hindi kailangang ipagmalaki ang kanyang serbisyo. Hindi siya nagbibilang ng ginawa, hindi naghihintay ng gantimpala o papuri.
Parang ganito: nasa isang kainan ka at may naiwan kang bag sa upuan na may lamang malaking halaga. Nakita mo ito at ibinalik mo sa may-ari. Labis siyang natuwa, kinunan ka ng video, ipinost sa social media, at biglang nag-viral. Tinanong ka ng mga tao kung binigyan ka ng “reward.” Sagot mo: “Hindi na kailangan. Maliit na bagay lang iyon. Ginawa ko lang naman ang tama. Itinuro kasi sa akin sa kindergarten na huwag kukunin ang hindi akin.”

Ganyan dapat ang ugali ng Kristiyano—gumagawa ng mabuti hindi para mapansin, kundi dahil iyon ang tama. Kapag para bang napaka-big deal na sa lipunan ng ganitong pagmamalasakit o paggawa ng kabutihan, baka ibig sabihin wasak na ang lipunan na iyun. Di na normal o pangkaraniwan ang maging tapat.

Sa isang taong gumagawa ng dapat gawin na walang hinihintay na gantimpala o recognition, simple language ang statement niya. Ibig sabihin, ineexpect lang niya na ganyan din ang gagawin ng iba kung siya naman ang mawalan. Ang kabutihan ang dapat gawing normal, karaniwan, hindi pambihira hindi ang kabaligtaran.

Naalala ko tuloy ang isang taong nagtanong sa akin dati: “Bishop, hindi ba’t sa lahat ng parabula, ang amo ay palaging kumakarawan sa Diyos?” Sagot ko: “Ay, hindi palagi. Minsan, may mga talinghaga rin kung saan ang kumakatawan sa Diyos ay hindi ang amo kundi ang katiwala o alipin.”

Halimbawa, sa talinghaga ng puno ng igos na hindi namumunga, gusto na ng amo na ipaputol ito dahil wala daw silbi. Pero ang hardinero—ang alipin—ang nakiusap sa amo, “Sir, Bigyan pa po natin ng isang taon.” Siya ang larawan ng Diyos ng habag at malasakit.

Ganoon din sa Ebanghelyo ngayon: hindi ang amo na napaka-demanding ang nagri-represent sa Diyos, kundi ang utusan na laging nakalaan na maglingkod, walang reklamo, walang hinihintay kapalit.
Naalala ko tuloy ang yumaong Obispo Claver. Mahilig siyang magtrabaho sa garden na nakasuot parang janitor. Isang araw, may bisitang dumating at nag-akalang hardinero itong nadaanan niya. “Manong, nandiyan ba si Bishop?” tanong ng bisita. Sagot niya, “Oho.”

Sabi ng bisita, “Pakibaba mo nga itong regalo ko sa kanya, mabigat kasi. Idiretso mo na sa kusina. Saan nga ba si Bishop?”

Sagot niya, “Diyan lang po sa bahay, diretso lang kayo at tumimbre sa pintuan.”

Dinala ng bisita ang sako ng mais sa kusina. Nang lumabas na ang obispo suot ang kanyang sutana, halos matulala ang bisita—ang inutusan pala niya ay si Bishop Claver na mismo!
Ganyan ipinakilala ni Hesus ang Diyos sa atin—hindi bilang Amo na nag-eexpect ma paglingkuran sita, kundi bilang Diyos na marunong maglingkod.

Sabi Niya sa Lk 22:27, “Sino ang mas dakila, ang nakaupo sa hapag o ang naglilingkod? Hindi ba’t ang nakaupo? Ngunit ako ay nasa gitna ninyo bilang naglilingkod.”

Ang Diyos na naglilingkod—iyan ang Diyos ni Hesus. At kung gusto nating maging tunay na mga alagad Niya, dapat ganito rin tayo: hindi naghahanap ng gantimpala, kundi masaya sa mismong gawain ng paglilingkod. Sa wikang Frances, kapag pinakiusapan kang gawan mo ng pabor ang isang tao, ang isasagot ay “Oui, madame, avec plaisir!” Opo mam, ikatutuwa ko po ang mapaglingkuran kayo.

Dahil sa huli, iyon ang tunay na kabanalan: kapag ang paglilingkod ay nagiging likas, at ang kabutihan ay nagiging ugali, hindi palabas.

WALANG PAKIALAM

 41,062 total views

Homiliya para sa ika-26 Linggo ng KP, 28 Setyembre 2025, Amos 6:1a,4-7; Lukas 16:19-31

Sa isang rekoleksyon minsan binasa ko ang kwento ng pulubing si Lazaro sa ating ebanghelyo at ang tanong ko ay ganito: sa palagay ninyo ano ang ikinamatay ng pulubing si Lazaro? May nagsabi: gutom po. May nagsabing: sakit po. Sabi ko—“Anong sakit?” Infection daw dahil maraming sugat sa katawan. May nagsabi rin na baka daw “rabies”, dahil hinihimod daw ng mga aso ang kanyang mga sugat. Ang gagaling nilang mag-isip.

Sabi ko, oo, pwedeng gutom, pwedeng sakit, pero ayon sa mga pag-aaral, alam ba ninyo kung ano ang pinaka-malaganap na dahilan ng pagkamatay ng marami? Kawalan ng pakialam. Hindi naman kawalan ng pagkain ang ikinamatay ni Lazaro sa kwento. Maraming pagkain—pero lahat nasa mesa ng mayaman. Abot-kamay lang naman ang layo ni Lazaro—pero kahit daw mumong nahuhulog mula sa mesa, hindi nito maabot. Nauunahan pa siya ng mga aso.

Parang ganyan din sa mga siyudad—di ba nasa mga gilid-gilid lang ng metro-Manila ang nakararaming mga Lazaro? Hindi naman sila namamalimos. Kayod-kalabaw nga sila sa trabaho pero dahil kakarampot lang ang sweldo, hindi maka-afford ng disenteng pabahay, hindi mapakain ng sapat at mapaaral ang mga anak, hindi kayang ipaospital kapag nagkasakit—tulad ng leptospirosis kapag nag-ooverflow na ang mga estero at binabaha na ang kanilang mga kabahayan dahil sa palpak o multong flood control. Sila ang nakararami.

Sa may di kalayuan—nandiyan lang ang mga tipong Forbes Park at Alabang at iba pang mga exclusive subdivisions ng mga mayayaman—mala-palasyong bahay na matataas ang bakod, may CCTV pa at mga security guard. Malalaki ang garahe—hindi tatlo o apat lang ang sasakyan kundi tatlumpu o apatnapu, mga luxury cars pa. Minsan gagawin pa silang huwaran ng pag-asenso sa buhay, dahil daw “madiskarte”. Yung tipong bibili ng sasakyang Rolls Royce dahil may libreng payong. Yung tipong kakain sa mamahaling restoran na ang bill ay mahigit 700K. Yung tipong reregaluhan ang asawang celebrity ng singsing na nagkakahalagang 50 Million pesos. Yung tipong isang relo ay milyon ang halaga. Ano ang mensahe ng ganyang klaseng pamumuhay sa lipunang katulad ng Pilipinas kung saan ang majority ay isang-kahig isang tuka? “WALA AKONG PAKIALAM! MAGDUSA KAYO, BASTA AKO MAG-EENJOY.”

At ang mga Lazaro sa paligid, kapag natuksong mag-shoplift ng isang latang corned beef para pamatid-gutom, kapag nahuli, kulong kaagad! At kapag ayaw nang maabala ng may-ari ng tindahan na magsampa ng kaso, imbentuhan pa ng pulis ng kaso—illegal gambling—cara y cruz.: PD 1602. Katawa-tawang batas dahil legal na legal na ngayon ang magsugal online, di na kailangan magtungo sa casino. Ang bawat cellphone pwedeng maging casino; pwede nang magsugal ang sinuman—bata o matanda, 24/7; tapos ikukulong ang nagka-cara y cruz? Dahil hindi nagbayad ng buwis sa PAGCOR? Ang dukha walang kalaban-laban sa batas. Pero ang gumagawa ng mga budget insertions sa National Budget, ang mga pulitiko, kontratista at mga partners in crime sa mga ahensyang gubyerno na nagnanakaw ng bilyon-bilyon sa kabang-yaman hindi mapakulong; kayang-kaya kasi nilang kumuha ng abugado pag nakasuhan.

May nabasa akong isang research—sino daw ba ang pinakamabilis matuksong magsugal sa mga tao? Hindi naman iyung may maraming pera kundi iyung walang-wala. Nakikipagsapalaran. Isusugal iyung kahit na konting kinikita nila dahil desperado sila. Ganyan din ang pulitika natin. Sugal din iyan—kaya nga ang pinakamadaling paraan para manalo ay pamumudmod ng ayuda at pamimili ng boto ng mga pulitikong makakapal ang mukha. Siyempre alam nila—ang maraming botante nasa survival mode; mga desperado iyan. Sumusugal sila, kumbaga. Ba’t di nila itataya ang boto nila kung kahit konting pambili ng bigas may maiuuwi sila? Ano ang karapatan nating tawagin silang bobotante?

Ang mas malaki ang pananagutan sa mata ng Diyos ay ang nagsasamantala. Walang ipinagkaiba sa usurerong nagpapautang nang malaki ang patubo sa alam naman nilang desperado at walang pambayad, mga tipong kapit sa patalim—para mas lalo silang mabaon sa hirap at mas madaling mapasunod pag eleksyon, para wala silang choice kundi itaya ang lahat pati puri at dangal ng pagkatao. Sugal din ang pulitika sa ating bansa. At ang ginagamit na puhunan ng maraming pulitiko ay perang galing din sa taumbayan; ipinambayad-buwis. Mabuti pa nga ang mayaman katulad ng nagpapatakbo ng mining companies, nakakaiwas sa tax; ang mahihirap—kaltas kaagad—sa suweldo, sa pinambayad kuryente at tubig, sa bawat grocery na binili, may patong na agad na buwis, buwis na ibinubulsa pala ng mga umiimbento ng ghost flood control project. Hindi lang tubig-ulan ang nagpapabaha sa ating bansa kundi korapsyon; at ang ugat ng korapsyon ay KAWALAN NG PAKIALAM.

Ang mga walang pakialam ang binabalaan ng ating unang pagbasa mula kay propetang Amos: Sa aba ninyo! Sawimpalad kayo! Ito ang sigaw ng propeta. Bakit? Aanihin ninyo ang itinanim ninyong kawalan ng pakialam. Sino ang makikialam sa inyo kapag bumaligtad ang sitwasyon at kayo naman ang nangailangan? Ang simbolo ng kawalan ng pakialam sa pagbasa ay bangin, agwat, o distansya. Kahit magsisigaw ka, walang makaririnig. O kahit marinig ka, walang makatatawid. Paano ka ililigtas kung pinaka-taas-taas mo ang mga pader ng bahay mo?

May good news at bad news po ako sa inyo tungkol sa kabilang buhay. Una, ang good news: lahat tayo ay pupuntang langit dahil lahat naman tayo ay welcome sa Panginoon. Pero heto ang bad news, kahit lahat papasok ng langit, hindi lahat mag-eenjoy sa langit. At iyon ang impyerno—iyung nasa langit ka na pero hindi ka maligaya. Bakit? Kasi sa langit, para mabusog ka kailangan magpakain ka ng iba. Para lumigaya kailangang magpaligaya ng iba. Kaya paano ka liligaya kung sa lupa nabuhay ka para sa sarili lamang.

Minsan kapag naantig ang damdamin natin at tumulong tayo sa mga kapos-palad, akala natin sila ang ginawan natin ng pabor. Hindi po. Kapag naaantig tayo at natututong magmalasakit—sila ang tumutulong sa atin. Tayo ang tumatanggap ng pabor—nagigising ang kabutihan sa ating puso, natututo tayong maging makatao at magpakatao. Ang nag-aakalang siya’y tumulong ang siya palang natulungan. Kasi dito sa mundo madali ang maging tao ngunit mahirap magpakatao. Pwedeng mukhang tao pero ugaling hayop kapag walang pakialam, kapag walang hinahabol kundi sariling kapakanan. Kapag nararamdaman na natin ang nararamdaman ng kapwa, noon pa lang umuunlad ang ating pagkatao.

May kuwento tungkol sa labandera namin noon sa seminaryo. Minsan dahil bakasyon, walang tao sa seminaryo kundi sila. Habang natutulog pagpapananghali, hindi alam ni Ate Rose na pumasok pala ang mga bata sa may iskwater, naakit sa mga hinog na kaimito na nahuhulog lang. Tatlong bata ang nakaakyat. Pero natakot sila nang lumabas si Ate Rose para maglaba. Mabilis na bumaba ang dalawa at nagtakbuhan. Ang pinakamaliit natakot, nagpanic, nakatapak sa tuyong sanga at nahulog sa tapat ng batya. Shocked si Ate Rose, pinulot ang bata, itinakbo sa ospital. Sa ospital—tinanong siya: pangalan ng bata? Sagot, ewan ko po. Address ng bata? Sagot: ewan ko po. Kaano-ano nyo ang bata? Sagot: wala po.

Sabi tuloy ng nars: E ba’t kayo nag-iiiyak diyan e di naman pala ninyo kaano-ano ang bata? Sagot: kasi para kong nakita ang sariling anak ko sa kanya. Malasakit ang tawag doon; kabaligtaran ng walang pakialam. (Walang kinalaman ito sa kunwari’y malasakit na ginagamit pa rin ng ibang mga pulitiko.)

Ito lang ang mag-aangat sa ating pagkatao at makapagliligtas sa ating bansa na nalulubog sa baha ng korapsyon at kawalan ng pakialam.