BIYERNES, NOBYEMBRE 10, 2023

Tuloy ang laban ng mga katutubo

 10,967 total reads

Mga Kapanalig, tuloy ang laban ng mga katutubo! 

Ito ang pahayag ni Angelica Nasiron, isang katutubong Molbog mula sa isla ng Bugsuk, Balabac, Palawan matapos mapawalang-sala sa mga kasong isinampa laban sa kanya. Sinampahan siya ng cyberlibel ni Hamidon Monsarapa, ang Indigenous Peoples Mandatory Representative sa bayan ng Balabac, kaugnay ng mga kritisismo ni Angelica laban sa kanya. Kinuwestyon kasi ni Angelica ang pagpanig ng kanilang kinatawan sa mga korporasyong patuloy na nanggigipit sa mga katutubo sa isla. 

Matagal na ang laban nina Angelica, kasama ang grupong Balik-Bugsuk Movement, para sa kanilang lupaing-ninuno o ancestral land. Ang Bugsuk ay malaparaisong isla sa bayan ng Balabac kung saan itinuturing ang ilang bahagi na lupaing-ninuno ng mga katutubong Molbog at Pala’wan. Panahon ng Martial Law nang umpisahan ng mga cronies ng diktador na si Pangulong Ferdinand Marcos ang mga negosyo sa isla katulad ng isang pearl farm. Nauwi ito sa pag-relocate ng libu-libong residente ng isla, kasama ang mga katutubo, sa ibang barangay ng Balabac. Matapos ang diktadurya, itinatag ang Balik-Bugsuk Movement at nakabalik ang ilang residente sa isla. Gayunpaman, hindi nahinto ang negosyo ng mga korporasyon sa Bugsuk. 

Nanatiling nakabinbin sa National Commission on Indigenous Peoples (o NCIP) ang aplikasyon ng mga katutubo para sa kanilang Certificate of Ancestral Domain Title. Tinanggal din kamakailan ang kanilang lupa sa Comprehensive Agrarian Reform Program. Nitong mga nakaraang taon, sumugod ang mga armadong lalaki sa isla para paalisin ang mga katutubo. Ayon sa mga katutubo, mga tauhan ng Bricktree Properties, isang subsidiary ng San Miguel Corporation, ang nagsimula ng gulo. May itinatayong tourism area ang naturang korporasyon sa isla.

Ito ang dahilan kung bakit pinapanagot ni Angelica ang kanilang IP representative. Sa kasamaang palad, kinasuhan pa si Angelica ng kanilang kinatawan. Mabuti na lang at pumanig kay Angelica ang korte. Ayon sa korte, kinikilala nito na kumilos si Angelica “in good faith”; ibig sabihin, malinis ang kanyang intensyon at hindi niya hangad na siraan lang ang IP leader. Dagdag pa ng korte, lehitimo at rasonable ang hangarin ni Angelica na ipagtanggol ang kanilang lupaing-ninuno at bantayan ang ginagawa ng kapwa-katutubo niyang kumakatawan sa kanila sa mga pag-uusap sa gobyerno at iba pang institusyon. 

Mahalaga para sa ating Simbahan ang pakikilahok natin sa buhay ng ating komunidad at lipunan. Ang pakikilahok ay tungkulin ng bawat tao, lalo pa para sa pagtataguyod ng common good o kabutihang panlahat. Hindi magiging posible ang pagkamit ng kabutihang panlahat kung wala tayong pakialam sa mga nangyayari sa ating paligid. Sa Catholic social teaching na Fratelli Tutti, sinabi ni Pope Francis na sa pamamagitan ng pakikilahok, itinutulak ng tinatawag na political charity ang pagmamahal natin para sa kabutihang panlahat. Sa pakikilahok, nagiging ganap tayong tao dahil nagiging kabahagi tayo ng buhay ng isa’t isa. 

Hindi naging madali ang pakikilahok ni Angelica sa mga usaping may kinalaman sa kanilang mga katutubo. Kinasuhan siya. Ginipit ang mga kapwa-katutubo niya. Pero sa naging desisyon ng korte sa kaso ni Angelica, nakita natin ang kahalagahan ng pagpupursiging makilahok. Hindi maling panagutin ang ating mga kinatawan at walang dapat ikatakot sa pagsasalita. Sa kasalukuyan, may kinakaharap pang mga kaso ang mga taga-Bugsuk pero patuloy na lumalaban ang mga katutubo para sa kanilang mga karapatan. 

Mga Kapanalig, paalala sa 1 Tesalonica 5:11, “Palakasin ninyo ang loob ng isa’t isa at magtulungan kayo.” Sa gitna ng patuloy na panggigipit sa mga kapatid nating katutubo, nawa’y makalahok din tayo sa kanilang laban—magsalita kasama nila, ipaalam sa iba ang kanilang ipinaglalaban, at patuloy na ipagdasal ang kanilang kalusugan at katatagan hanggang payapa silang makabalik sa isla ng Bugsuk.

Sumainyo ang katotohanan.   

Nalulugi ang transportasyon

 51,527 total reads

Mga Kapanalig, umabot na naman sa mahigit sandaang piso ang presyo ng diesel!

Nanawagan ang mga operators ng provincial at city bus na alisin ang suspensyon sa fare hike dahil “dumudugo” na ang kanilang industriya. Anila, umaabot na sa 45% hanggang 60% ng kanilang operating costs ang napupunta sa pagpapagasolina.

Noong Marso, inaprubahan ng Land Transportation Franchising and Regulatory Board (o LTFRB) ang provisional fare increase para sa mga pampublikong transportasyon. Pero bago pa ito maipatupad, ipinahinto ito ni Pangulong Bongbong Marcos habang nagpapatuloy ang giyera sa Middle East.

Ngayon, nananawagan na ang mga bus operators na alisin na ang suspensyon na ito. Lumalaki na rin kasi ang iba pa nilang gastusin gaya ng modernization loans, spare parts, maintenance, insurance, toll fees, at iba pang regulatory requirements. Dagdag pa sa mgma ito ang inaasahang pagtaas ng sahod ng kanilang mga empleyado. Nauunawaan nila na makaaapekto sa mga mananakay ang pagtaas ng pamasahe. Pero katwiran nila, kung hindi sasabay ang pamasahe sa operations costs nila, maaaring umabot sa puntong hindi na makapagbibiyahe ang mga bus nang ligtas at maayos. Baka mawalan din ng trabaho ang mga driver, konduktor, mekaniko, at iba pa.

Hindi simpleng usapin ang taas-pasahe. Totoong may pinagdaraanan ang mga operators at drivers. Totoo ring naghihigpit ng sinturon ang mga pasahero.

Hindi lamang mga bus operators ang nananawagan ng fare hike. Nagpaplano ng pambansang welga ang grupong PISTON at Manibela dahil sa kalagayan ng sektor ng transportasyon. Hinihiling din nilang tanggalin ang mga buwis sa langis, pagbaba ng presyo ng krudo, at pagrepaso sa Oil Deregulation Law, na nagbibigay sa mga kumpanya ng langis ng malaking kalayaan sa pagtatakda ng presyo.

Ayon naman sa gobyerno, “last resort” na ang taas-pamasahe. Patuloy nitong sinusuportahan ang mga PUV sa pamamagitan ng fuel discounts at iba pang ayuda. Mas pabor ang gobyerno sa tinatawag na targeted subsidies para sa mga sektor na higit na nangangailangan kaysa sa malawakang pagtanggal ng excise tax sa diesel at gasolina. Ayon sa Department of Finance, maaari kasing mawalan ang pamahalaan ng humigit-kumulang 12 bilyong piso na kita bawat buwan kung sususpindihin ang buwis sa petrolyo.

Sa gitna ng magkakaibang panawagang ito, ano ang nais ng Simbahan na magsilbing gabay natin?

Paalala sa atin ng 1 Corinto 12:26, “Kung nasasaktan ang isang bahagi, nasasaktan ang lahat; kung pinaparangalan ang isang bahagi, nagagalak ang lahat.” Ipinaaalala sa mga salitang ito ang prinsipyo ng solidarity—magkakaugnay ang ating buhay at may pananagutan tayo sa isa’t isa. Kapag nahihirapan ang mga operators, apektado ang mga pasahero. Kapag hiráp ang mga pasahero sa mas mataas na pamasahe, apektado rin ang kabuhayan ng mga drivers at operators.

Ang hamon sa gobyerno ay tiyaking hindi sa isang sektor lamang mapupunta ang bigat ng krisis. Kailangang timbangin ang pangangailangan ng mga operators at drivers na mapanatili ang kanilang serbisyo at kabuhayan, gayundin ang kakayahan ng mga ordinaryong mamamayan na tustusan ang mga pang-araw-araw nilang pangangailangan. Ito ang diwa ng common good, ang panlipunang kapakanan at kaunlaran ng buong komunidad. Kaakibat dito ay ang patuloy na panawagan para sa pagtatapos ng digmaan sa Middle East at suporta sa makatarungang peace process.

Mga Kapanalig, wala pang malinaw na katapusan ang oil crisis, pero malinaw na hindi lamang ito problema ng mga bus operators, jeepney drivers, at mga commuters. Problema ito ng lahat dahil magkakaugnay ang ating buhay at kabuhayan. Nawa’y magkaroon ng karunungan ang ating mga pinuno para makahanap ng tugon na makatarungan at isinasaalang-alang ang kapakanan ng lahat. Dapat tandaan ng pamahalaan: ang tao ang dapat manatiling sentro ng bawat tugon sa krisis.

Sumainyo ang katotohanan.