“LITSON”

Karapatan sa disenteng tahanan

 1,054 total views

Mga Kapanalig, karapatan ng bawat tao ang magkaroon ng disenteng tahanan. Para masabing disente, dapat itong sapat, ligtas, may seguridad, at nagbibigay-daan sa pag-unlad. Pero madalas, itinuturing ang bahay bilang produkto o instrumento ng pagpapayaman, kaya para sa libu-libong pamilya, ito ay nananatiling pangarap na mahirap abutin.

Noong ilunsad ni Pangulong Bongbong Marcos Jr ang 4PH o ang Pambansang Pabahay Para sa Pilipino Program noong 2022, nilayon nitong solusyunan ang 6.5 milyong housing backlog ng bansa at magkaroon ng “zero informal settler families” sa pamamagitan ng pagtatayô ng anim na milyong housing units. Noong 2024, ibinabâ sa 1.3 milyong units ang target ng 4PH. Sa ngayon, nasa 580,000 na units pa lang ang naitayo o napondohan ng gobyerno. Dalawang taon na lang ang natitira sa termino ng administrasyon ni PBBM, pero hindi pa ito nangangalahati sa panibagong housing target nito. Alang-alang sa ating mga kababayan, sana nga ay matupad ng administrasyon ang pangako nito.

Sa usapin naman ng homelessness o kawalan ng tirahan, inilunsad ng Department of Social Welfare and Development (o DSWD) ang Pag-Abot Program para tulungan ang mga pamilyang namumuhay sa mga lansangan. Layunin nitong tugunan ang mga batayang pangangailangan nila gaya ng pagkain, kalusugan, kabuhayan, edukasyon, at pansamantalang matutuluyan. Ayon sa Office of the President, nasa 20,000 na indibidwal ang naabot ng programa.

Ang usapin ng homelessness o kawalan ng tirahan ay isa sa pinakalantad na problema sa ating mga siyudad. Nakikita natin ito sa mga nakatira sa lansangan o pampublikong espasyo. Nakikita natin sila na may mga kariton at nakalatag na karton, sa mga bangketa at sa ilalim ng tulay. Pero sa kakulangan ng mga pag-uulat, pag-aaral, at pambansang plano upang tugunan ang isyu, hindi ito binibigyan ng sapat na atensyon. Hindi nga ito nabanggit sa SONA.

Ayon sa ating Simbahan, ang pagpapatuloy ng homelessless ay dapat bumabagabag sa konsensya ng pandaigdigang komunidad. Kailangang tugunan ang kawalan ng tirahan para makapagtaguyod ng tinatawag na sustainable cities kung saan nabibigyan ng pagkakataon ang bawat tao na umunlad at mag-ambag sa kabutihang panlahat o common good. Deserve ng bawat tao na magkaroon ng lugar na matatawag niyang tahanan kung saan maaari siyang magtaguyod ng pamilya, magkaroon ng mga kaibigan, at maging bahagi ng kanyang komunidad. Ang pabahay ay hindi lang dapat tinitingnan bilang commodity o financial asset na pwedeng pagkakitaan; pundasyon ito ng lipunang naglilingkod para sa common good.

Ang disenteng pabahay ay isang karapatang pantao, at tungkulin ng pamahalaan na pangalagaan ang karapatang ito. Hindi sapat ang pagtatayo ng pisikal na istruktura at pagbibigay ng panandaliang tulong sa mga nangangailangan. Kailangang putulin ng pamahalaan ang ugat ng kawalan ng tirahan at ng kasiguruhan sa paninirahan. Dapat na ring matapos ang malalim at malawakang katiwalian sa pamahalaan kung saan bilyun-bilyong piso ang ninanakaw ng magkakasabwat na mga pulitiko, opisyal ng gobyerno, at negosyante. Ang kawalan ng disenteng pabahay ng libu-libong pamilya ay nakaugat din sa sistema ng ekonomiya at pag-unlad kung saan nasa kamay at bulsa ng iilan ang yamang dapat pinagsasaluhan ng lahat. Ito ang nangyayari kapag mga patakarang inuuna ang interes ng mga makapangyarihan at mayayaman ang umiiral.

Mga Kapanalig, ang pangangalaga sa karapatan sa disenteng tahanan ay responsabilidad ng pamahalaan. Pero bilang mga Katoliko, tungkulin din natin ang magbigay ng malasakit at pagkalinga sa ating kapwa, gaya ng paalala sa Isaias 58:7: “Ang mga nagugutom ay inyong pakainin, ang mga walang tirahan ay inyong patuluyin. Ang mga walang maisuot ay inyong bigyan ng mga damit.” Kaya naman, huwag tayong tumigil sa paniningil sa mga iniluklok natin sa pamahalaan para itaguyod ang napakahalagang karapatan sa disenteng tahanan.

Sumainyo ang katotohanan.

Hindi nakatutuwang biro

 36,313 total views

Mga Kapanalig, mabuti pa si Japanese Ambassador to the Philippines na si Endo Kazuya, maraming pagpipiliang bahay dito sa Pilipinas. 

Sa isang privilege speech na binasa ni Senadora Camille Villar sa pagdiriwang ng ika-70 taon ng pagkakaibigan ng Pilipinas at Japan, sinabihan niya ang ambassador na “Always remember that wherever you may go, you will always have a home here in the Philippines.” Biro ni Senador Juan Miguel Zubiri, bibigyan daw ng bahay ng senadora ang ambassador ng Japan. Ginatungan pa ito ni Senate President Win Gatchalian at sinabing sa katunayan maraming pagpipiliang bahay ang dayuhang opisyal. 

Nagkatawanan man ang mga senador, hindi naman ito nagustuhan ng ilan. 

Kilalá ang pamilya Villar sa kanilang real estate business at iba’t ibang mga negosyo katulad ng malls at patubig sa halos lahat ng sulok ng bansa. Hindi tuloy maiwasang itanong kung naihihiwalay ba talaga ng senadora—at ng isa pa niyang kapatid na senador din ngayon—ang kanilang personal interes sa trabaho at tungkulin nila bilang mambabatas. Ito ang nakikitang dahilan kung bakit hindi maipasá-pasá ang isang panukalang batas na layong isaayos ang paggamit ng lupa o land use.

Ang tinutukoy natin ay ang National Land Use Act (o NLUA). Sa ilalim ng NLUA, itatakda ang mga lupa batay sa makatwiran at makatarungang gamit. Halimbawa, magiging protected lands ang mga tinatawag na prime agricultural lands o ang mga lupang akma sa produksyon ng mga produktong pang-agrikultura. Tutukuyin din ang mga lupa para sa pabahay, imprastraktura, komersyo, at maging mga kagubutan at lupang-ninuno o ancestral lands. 

Sa matagal na panahon, nakabinbin ang panukalang NLUA sa Kongreso, lalo na sa Senado. Nitong mga nagdaang Kongreso, hindi ito nabibigyan ng pagkakataong mapag-usapan sa Senate Committee on Environment, Natural Resources, and Climate Change na laging pinamumunuan ng mga Villar kapag sila ay nasa Senado. Ngayong si Senador Raffy Tulfo na ang chairperson ng nasabing komite, may pag-asa na kaya ang NLUA? 

Dahil sa kawalan ng NLUA, hindi maayos at makatarungan ang paggamit natin ng lupa. Maraming lupang sakahan ang nagiging subdivision, pero sa kabila ng mga ito, milyun-milyong Pilipinong wala pa rin ang walang matirhan. Mula 2003 hanngang 2019, tinatayang nasa 31% ng mga lupang kino-convert sa ibang gamit ay matatagpuan sa tinatawag na Network of Protected Areas for Agriculture and Agro-Industrial Development. Itinuturing na prime agricultural lands ang mga ito, pero iyon nga, nagiging pabahay. Nariyan din ang mga dalampasigan na sana ay natatayuan ng pabahay sa mga mangingisda pero ginagawang private resorts. Ang mga lupang-ninuno naman sa mga kabundukan ay pinapayagang gawing minahan. Makatutulong sana ang NLUA na maiwasan ang mga isyung ito. 

Binibigyang-diin ng mga panlipunang turo ng Simbahan na ang pagtataguyod sa kabutihang panlahat o common good ay ang pangunahing tungkulin ng pamahalaan. Partikular nitong responsabilidad na pagtugmain ang iba-iba at maging ang mga nagbabanggaang interes. Ang ating mga mambabatas ay iniluklok natin para katawanin tayo sa gobyerno. Bitbit dapat nila ang ating kapakanan. Ang pagsusulong ng kabutihang ng lahat, hindi lang ng nakakarami o ng iilang pamilya, ang isa sa pinakamalahalagang papel ng pamahalaan at gampanin ng bawat opisyal nito. 

Mga Kapanalig, ipaalala natin sa ating mga public servants, kabilang ang mga mambabatas, ang nasusulat sa Filipos 2:3-4, “Huwag kayong gumawa ng anuman dahil sa pansariling layunin … ituring ninyong higit ang iba kaysa inyong mga sarili. Pagmalasakitan ninyo ang kapakanan ng iba, at hindi lamang ang sa inyong sarili.” Malinaw na salungat dito ang ginagawa ng mga mayayamang negosyanteng ginagamit ang gobyerno para protektahan ang kanilang interes. Ang kasaganahan ng iilan sa gitna ng kasalatan ng marami ay isang iskandalo at hindi nakakatuwang biro. 

Sumainyo ang katotohanan.