Hindi nararapat hayaan ng Pangulong Rodrigo Duterte na magpatuloy ang dahas at kawalan ng paggalang sa karapatang pantao at kasagraduhan ng buhay sa mas pinaigting na kampanya ng mga otoridad laban sa illegal na droga.
Ito ang apela sa pamahalaan ni Rev.Fr. Edu Gariguez, Executive Director ng Caritas Philippines sa patuloy na pagtaas ng bilang ng drug-related killings sa bansa sa gitna ng operasyon ng mga pulis at ng mga hinihinalang vigilante laban sa laganap na kalakalan ng iligal na droga sa bansa.
Giit ng Pari, karapatan rin maging ng mga akusado na malitis ang kanilang kaso sa pamamagitan ng tama at legal na proseso na naayon sa batas.
“Pag-ukulan ng pansin at huwag payagan na patuloy na mangyari kasi hindi rin ito yung tama na kahit ang mga sabihin na nating mga totoong kriminal, nagkasala, mga drug pushers ay may karapatan ding masiyasat at dumaan sa tamang proseso ng batas, hindi need ang summary executions, hindi katanggap-tanggap ang kahit na sa sibilisadong pamahalaan at ganun din lalo’t higit sa ating Simbahan,” pahayag ni Father Gariguez sa panayam ng Radio Veritas.
Nasasaad sa Article III Bill of Rights, Section 1 ng Saligang Batas na hindi dapat alisan ng buhay, kalayaan, o ari-arian ang sinumang tao nang hindi sa kaparaanan ng batas, ni pagkaitan ang sinumang tao ng pantay na pangangalaga ng batas.
Sa pinakahuling tala ng Philippine National Police, mula lamang July 1 hanggang 21 ngayong taon ay umaabot na sa 245 ang mga namamatay sa gitna ng operasyon ng mga pulis habang higit 121-libo ang kusang sumuko at 3,500 naman ang inaresto sa Oplan Tokhang.
Hindi lamang simpleng pangangalaga sa kapaligiran ang pagtatanggol sa kalikasan, kundi isang anyo ng pagkakaibigan na nangangailangan ng malasakit, sakripisyo, at paninindigan para sa buong sangnilikha.
Ito ang ibinahagi ng magkapatid na Ann at Billie Dumaliang, co-founders ng Masungi Georeserve Foundation, sa ikalawang bahagi ng Heart-to-Heart Talk sa unang araw ng 12th Philippine Conference on New Evangelization (PCNE XII), na pinangunahan ni Cardinal Luis Antonio Tagle, Pro-prefect ng Dicastery for Evangelization.
Ibinahagi ng magkapatid ang kanilang personal na ugnayan sa Masungi Georeserve sa Rizal—isang conservation area na bahagi ng Upper Marikina Watershed sa Sierra Madre na kilala sa natatanging limestone formations, kagubatan, at mayamang biodiversity.
Ayon kay Billie Dumaliang, Advocacy Director ng institusyon, bata pa lamang sila ay itinuro na sa kanila ng kanilang mga magulang ang kahalagahan ng kalikasan at ang responsibilidad ng tao na pangalagaan ang sangnilikha.
“Kahit nung bata pa po kami, dinadala nila kami doon on the weekends. At ‘yung mga activities na ginagawa namin, halimbawa po may gifts sa Christmas, ang nare-receive po namin hindi Barbie dolls kundi gardening tools,” ayon kay Billie.
Sinabi ni Billie na ang karanasang ito ang humubog sa kanilang pananaw na ang kalikasan ay hindi lamang isang lugar na pinupuntahan, kundi isang buhay na ugnayan na nangangailangan ng pagmamahal at pangangalaga.
Para naman kay Ann Dumaliang, Managing Trustee ng Masungi Georeserve Foundation, ang kanilang pagtatanggol sa kalikasan ay nagmula sa malalim na ugnayan na maituturing na isang relasyon sa pamilya.
“Kung tatanungin niyo ako, ano siya sa buhay ko? Little brother ko ‘yan. At kung may ganoong level ng relasyon sa isang lugar o isang tao, ‘yung panawagan sa iyo hindi lang kilalanin siya, pero ipaglaban siya kahit na mahirap,” saad ni Ann.
Binigyang-diin ni Ann na ipinakita ng karanasan sa Masungi kung paano magkaugnay ang pangangalaga sa kalikasan at kapakanan ng tao, lalo na matapos nilang masaksihan ang pagbabago ng lugar mula sa dating sirang lupain tungo sa isang umuusbong na kagubatan.
Dagdag niya, higit nilang naunawaan sa proseso ng restoration na ang bawat anyo ng buhay ay may gampanin sa kabuuan ng sangnilikha at ang pangangalaga sa kalikasan ay hindi hiwalay sa pangangalaga sa sangkatauhan.
“Makikita mo talaga na ‘yung pangangalaga ng kalikasan, pangangalaga ng tao. Hindi siya magkahiwalay dahil nasa loob tayo ng kalikasan,” dagdag ni Ann.
Samantala, binigyang-diin naman ni Cardinal Tagle na ang pagkakaibigan sa kalikasan ay nagsisimula sa pagkilala rito bilang isang handog mula sa Diyos at hindi lamang isang bagay na maaaring gamitin o pagsamantalahan.
Ayon pa sa kardinal, ang pagtingin sa kalikasan bilang nilikha at handog ng Diyos ay humahamon sa bawat isa na maging mabuting katiwala ng sangnilikha at palalimin ang pakikipagkaibigan sa Diyos, sa kapwa, at sa buong daigdig.
“If we don’t look at creation as the gift of someone greater than we are, then we can easily exploit. Kaya ‘yung stewardship, caring for creation for each other, s a response to the creator, that’s an act of friendship,” pahayag ni Cardinal Tagle.
Reyn Letran - Ibañez
Sunday, July 26, 2026 1:16 pm
4,206 total views
Binigyang-diin ni Rev. Fr. Norman Melchor R. Peña, SSP na bagama’t malaki ang maitutulong ng Artificial Intelligence (AI) sa makabagong lipunan at sa misyon ng Simbahan, nararapat itong gamitin bilang katuwang ng tao at hindi bilang kapalit ng pagkatao.
Ito ang naging diin ng Pari na siya ring Director and Dean of Studies ng St. Paul Seminary Foundation sa naganap na panel discussion na may temang “Love One Another: Conversion of Relationships and the Civilization of Love in the Digital Age” sa ikalawang araw ng ika-12 Philippine Conference on New Evangelization (PCNE XII).
Ayon kay Fr. Peña, hindi maikakailang napakalaki na ng impluwensya ng AI sa halos lahat ng aspeto ng buhay, subalit nananatiling mahalaga ang pagtingin sa kalagayan ng mga pamayanang nananatiling simple ang pamumuhay.
Partikular na ibinahagi ng Pari ang kanyang pakikipagtalakayan sa isang lalaking mula sa Batangas na nagsabing hindi gaanong ramdam ang epekto ng AI sa kanilang lugar dahil nananatili ang payak na pamumuhay, bagay na aniya’y nagpapaalala na iba-iba ang epekto ng teknolohiya depende sa konteksto ng bawat komunidad.
“AI has such grown in such an impact na talagang it will have an effect on everything… Pero doon sa mga provinces, yung simple life, yun sana yun,” Bahagi ng pahayag ni Fr. Peña.
Inamin din ni Fr. Peña na may kaakibat na panganib ang AI, ngunit iginiit ng Pari na hindi dapat doon lamang nakatuon ang pagtingin ng Simbahan.
Ipinaalala rin ni Fr. Peña na sa pag-usbong ng iba pang makabagong midya tulad ng print, radyo at telebisyon ay nagkaroon din ng mga pangamba, ngunit kalaunan ay nakita rin ng lahat ang kabutihang maidudulot ng mga ito sa pagpapalaganap ng Ebanghelyo.
“Yes, we can speak of dangers, talagang mayroon, pero we should not only focus on the dangers, but likewise, things that can help people to grow because of those instruments,” Ayon kay Fr. Peña.
Tinalakay rin ni Fr. Peña ang usapin ng paggamit sa AI para sa “kabutihan” at iginiit na mahalagang malinaw kung ano ang tunay na kahulugan ng “good.”
Sinabi rin ng Pari na hindi sapat na sabihing ginagamit ang AI “para sa kabutihan” kung hindi rin malinaw ang batayan ng kabutihang tinutukoy.
Kasabay nito, hinamon ni Fr. Peña ang mga delegado ng PCNE XII na baguhin ang kanilang pananaw sa AI.
Sa halip na itanong kung ano ang maitutulong ng AI sa tao, iminungkahi niyang itanong kung paano magagamit ng tao ang AI upang manatili itong nakatuon sa tunay nitong layunin.
“What good can AI do to us? Ang tanong ko naman, what good can we do to the AI so that it will focus on what it is supposed to be?” Dagdag pa ni ni Fr. Peña.
Ibinahagi rin ni Fr. Peña ang konsepto ng “katwang,” isang salitang Tagalog na nangangahulugang katuwang o partner.
Ayon sa Pari, maaaring magsilbing “katawang tao” ang AI sa ilang gawain bilang extension ng kakayahan ng tao, ngunit higit sa lahat, nararapat itong manatiling “katwang ng tao” at hindi maging kapalit ng tao.
“Yung AI nagkakatawang tao. Our use of AI might be like that. We use it in everything na talaga. Other than. We use it in everything. So our AI can be katawang tao para sa atin. Another me. Another me nagagawa nito. Pero I always believe, it is, yes, it can be true, but it’s not the only thing that is true. That our AI use should actually be not only katawang tao, pero katawang tao, pero katawang ng tao, supposed to be. Our partner” Paliwanag ni Fr. Peña.
Iginiit din ng Pari na hindi dapat puro usaping etikal lamang ang maging sentro ng pagtalakay sa AI.
Aniya, higit na mahalagang unahin ang tanong kung paano nito matutulungan ang tao na maging higit na makatao.
“It should never be thought of in ethical terms only… It should focus on our own reality. How it makes me more human. Being human dapat ang centre,” Ani Fr. Peña.
Sa pagtatapos ng kanyang pagbabahagi, sinabi ni Fr. Peña na mahalagang malinaw muna sa bawat tao ang kanyang pagkakakilanlan bilang Kristiyano bago pag-usapan ang wastong paggamit ng AI.
Ayon kay Fr. Peña, kapag malinaw ang pagkakakilanlan ng tao bilang nilikha ng Diyos at tagasunod ni Kristo, magiging mas madali ring gamitin ang AI sa paraang naglilingkod sa tao, sa Simbahan, at sa kabutihang panlahat.
Hinikayat ni Antipolo Bishop Ruperto Santos ang mga kasapi ng International Stella Maris Network na higit pang patatagin ang pagkakaisa, pagtutulungan, at malasakit sa mga mandaragat, mangingisda, migranteng manggagawa, at kanilang mga pamilya bilang kongkretong pagpapakita ng misyon ng Simbahan sa mga taong malalayo sa kanilang tahanan.
Sa kanyang talumpati sa Scalabrinian International Stella Maris Network na ginanap sa São Paulo, Brazil noong July 20 hanggang 23, sinabi ng obispo na nagsisilbi ring CBCP Bishop Promoter of Stella Maris-Philippines na nananatiling matatag ang paninindigan ng ministeryo sa kabila ng mga hamon sa paglilingkod sa maritime sector.
“Our resolve remains firm: to be present, to listen, to serve, and to protect,” ayon kay Bishop Santos.
Paliwanag ng obispo na bagama’t kinahaharap ng Stella Maris ang kakulangan sa mga mapagkukunan, limitasyon sa pagpasok sa mga pantalan, at iba pang hadlang sa pastoral na pangangalaga sa mga barko, patuloy itong umaangkop upang matiyak na walang mga seafarers ang mapapabayaang walang suporta.
Ibinahagi rin ni Bishop Santos ang lawak ng paglilingkod ng Stella Maris-Philippines, na nagsimula noong 1958 at ngayo’y naglilingkod na sa 16 pangunahing pantalan sa Luzon, Visayas, at Mindanao.
Sa pamamagitan ng mga seafarers’ centers, chapels, at drop-in hubs, patuloy nitong pinaglilingkuran ang mga seafarer, mangingisda, port workers, maritime students, at kanilang mga pamilya sa pamamagitan ng pastoral care, counseling, ship at hospital visitations, legal referrals, humanitarian assistance, at iba pang mga programa.
Binigyang-diin ng obispo na ang pagkakakilanlan ng Stella Maris ay hindi lamang nakasalalay sa mga serbisyong ibinibigay kundi maging sa diwa ng pakikipagkaisa sa misyon ng Simbahan.
“This is who we are: People who embark in communion, connection, and collaboration and who disembark as signs of hope, guiding stars, and ladders to God,” aniya.
Ayon kay Bishop Santos, ang “embarkation” ay sumasagisag sa pakikipagkaisa sa Simbahan sa pamamagitan ng komunyon, koneksyon, at kolaborasyon, habang ang “disembarkation” ay ang aktuwal na paglapit sa mga tao bilang mga tanda ng pag-asa, gabay tungo kay Kristo, at tulay upang maabot ang mas mabuting kinabukasan.
Hinimok din ng opisyal ang mga kasapi ng Stella Maris na higit pang pagtibayin ang sama-samang paglilingkod sa halip na magkaroon ng kompetisyon sa loob ng Simbahan.
“Within the Church, we are not competitors but collaborators; not strangers but brothers and sisters, united in one mission of charity and justice,” giit ni Bishop Santos.
Binigyang-diin ng obispo na ang magkakatuwang na pagkilos ng iba’t ibang diyosesis, kongregasyon, at organisasyon ay mahalaga upang higit pang mapangalagaan ang dignidad, karapatan, at kapakanan ng mga taong nabubuhay at nagtatrabaho sa dagat.
Tiniyak ng obispo ang patuloy na pakikiisa ng Stella Maris-Philippines sa pandaigdigang misyon ng ministeryo para sa mga migranteng manggagawa at mga seafarer.
“Please be assured of our cooperation, our commitment to migrants and seafarers, and our compassion for all who journey far from home,” ayon kay Bishop Santos.
Ang pagtitipon ng Scalabrinian International Stella Maris Network ay dinaluhan ng mga obispo, pari, relihiyoso, at mga katuwang sa pastoral ministry mula sa iba’t ibang bansa upang palakasin ang pandaigdigang pagkakaisa sa paglilingkod sa mga seafarers, mangingisda, migrante, at iba pang nasa sektor ng maritime.
92,764 total views “A Filipino culture ruined by politics, of indifference, ideology, self-interest”. Kapanalig, likas sa ating mga Pilipino ang kultura ng pakikipagkapwa o pakikitungo sa
121,056 total views Kapanalig, malimit nating naririnig ang katanungang, “NASAAN ANG SIMBAHAN”? Kapag may nangyaring trahedya., sakuna., man-made calamities., kawalan ng moral na pamumuno., WHERE IS
166,987 total views Mga Kapanalig, upgraded na daw ang Pilipinas! Ayon sa World Bank, ang Pilipinas ay isa nang upper-middle income country. Ibig sabihin, lumampas na
200,069 total views Mga Kapanalig, napanood ba ninyo ang dokumentaryo tungkol sa lupang ninuno o ancestral land ng mga katutubong Aeta na ginawang tambakan ng basura
222,665 total views Mga Kapanalig, narinig na ba ninyo ang salitang “gaslighting”? Ang gaslighting ay isang uri ng sikolohikal na manipulasyon kung saan ipinalalabas ng isang
4,208 total views Binigyang-diin ni Rev. Fr. Norman Melchor R. Peña, SSP na bagama’t malaki ang maitutulong ng Artificial Intelligence (AI) sa makabagong lipunan at sa
27,724 total views Binigyang-diin ni Apostolic Nuncio to the Philippines Archbishop Charles John Brown na ang tunay na pagkakaibigan na nakaugat kay Hesukristo ang mahalagang pundasyon
7,466 total views Hinimok ng Canadian theologian at co-founder ng Catholic Christian Outreach (CCO) na si André Regnier ang mga mananampalataya na huwag manatili sa kaalamang
25,067 total views Opisyal na inihayag ng Momentum Research na isang next-generation public opinion research firm ang kauna-unahang National Momentum Survey nito kaugnay sa mga pananaw
